تاریخ نامه انقلاب

تاریخ نامه انقلاب

از حاشیه به مرکز؛ تحلیل جامعه‌شناختی کنش جمعی زنان حاشیه‌نشین تهران در فرایند انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه تاریخ. پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران
2 گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرس. تهران. ایران
10.22034/te.2026.591169.1304
چکیده
روایت‌های غالب از انقلاب اسلامی ایران، غالباً بر الگوهای رهبری از بالا به پایین (Top-down) تمرکز داشته و نقش توده‌های حاشیه‌ای را نادیده گرفته‌اند. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این شکاف، به تحلیل جامعه‌شناختی کنشگری زنان فرودست در بافتار شهری تهران می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق، تبیین چگونگی تبدیل شدن این گروه از موقعیت مفعول به کنشگران سیاسی است. در این راستا، پرسش فرعی نیز دنبال می‌شود: نخست، چگونه سازوکارهای عینی کنشگری آنان (نظیر پشتیبانی و ارتباطات) با توجه به محدودیت منابع، تجلی یافت؟ و دوم، این مشارکت چگونه بر بازتعریف هویت و موازنۀ قدرت در نهادهای محلی و زندگی اجتماعی آنان تأثیر گذاشت؟ یافته‌های این پژوهش با رویکردی کیفی و بر پایۀ تحلیل پیوند میان محرومیت طبقاتی و هویت مذهبی، نشان می‌دهد که این زنان با بهره‌گیری از «بسیج منابع غیرمتعارف» و سرمایه‌های اجتماعی غیررسمی، از قالب‌های سنتی فراتر رفتند و پیوند میان ارزش‌های مذهبی و شبکه‌های حمایتی محلی، بستری برای بازتعریف هویت از «مفعول تحت سلطه» به «فاعل استراتژیک» فراهم آورد. این کنشگری، نه تنها موازنۀ قدرت را در سطح خُرد و نهادهای اجتماعی تغییر داد، بلکه از طریق سازماندهی منابع محدود، زنان حاشیه‌نشین را به موتور محرک اعتراضات و عاملی تعیین‌کننده در تضعیف ساختار پیش از انقلاب تبدیل کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

From the Margins to the Center: A Sociological Analysis of the Collective Action of Marginalized Women in Tehran in the Process of the Islamic Revolution

نویسندگان English

Narges khatoon Mirhosseini 1
Seyed Hashem Aghajari 2
1 Iran, Tehran, Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute, Faculty of History.
2 Department of History, Tarbiat Modares University. Tehran. Iran
چکیده English

In the existing researches on the Islamic Revolution, the role of marginal masses has often been ignored. Accordingly, the present study deals with the sociological analysis of the activism of marginalized women in Tehran. The main issue of this explains how this group transformed from the position of object to activists. In this regard, two sub-questions are followed: First, how did their mechanisms of activism in light of resource constraints? And second, how did this participation affect the redefinition of their identity in local institutions and their social life? The findings show that these women transcended traditional forms by using "unconventional resource mobilization" and informal social capital, and the link between religious values and local support networks provided a platform for them to redefine their identity. This activism not only changed the balance of power at the micro level and social institutions, but also by organizing limited resources, turned women from this stratum of society into activists in the protests in the process of the revolution. The data of this research have been collected through the analysis of historical narratives and presented with a descriptive-analytical approach.

کلیدواژه‌ها English

Marginalized Women'
s Activism, Social Capital, Redefining Identity, Tehran, Islamic Revolution (1978)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 مهر 1405