https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/ تاریخ نامه انقلاب fa daily 1 Wed, 17 Jul 2024 00:00:00 +0330 Wed, 17 Jul 2024 00:00:00 +0330 https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_200505.html با توجه به اهمیت مشارکت عمومی و حضور فعال مردم در موفقیت اقدامات مرتبط با حفاظت محیط زیست، این مقاله با استفاده از روش تحقیق تاریخی در تلاش است تا ضمن تحلیل سیاست‌های محیط‌زیستی دولت ایران به ویژه در پیوند با تجددسازی آمرانه، الگوی نهادی سیاستگذاری و رویکردی تنبیهی در قوانین محیط زیستی، به سهم دولت پهلوی و تأثیر سیاست‌هایش بر کاهش مشارکت عمومی در امر حفاظت محیط‌زیست و به یک معنا بیگانگی مردم از محیط زیست بپردازد و به این پرسش که دولت پهلوی چه نقشی در عدم مشارکت عمومی فعال در حفاظت محیط‌زیست داشته است؟ پاسخ دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در ایران به دلیل سیطره دولت اقتدارگرا، غلبه مدل نهادی سیاستگذاری و رویکرد دستوری برنامه‌ریزی توسعه با استفاده از قانونگذاری‌های متکی بر راهکارهای انتظامی-انضباطی، عرصه برای حضور فعال مردم در حفاظت از محیط زیست، هر روز تنگتر می‌شد و همین عوامل از تبدیل مسائل محیط‌زیستی به مسأله-ای اجتماعی جلوگیری کردند. دولت پهلوی به دلیل تلاش جهت استفاده از توان قضایی، تقنینی و نظام اداری در حال گسترش خود درصدد انجام تمام امور مربوط به حفاظت محیط‌زیست بود و همین امر مانع از حضور مردم در حفاظت محیط‌زیست می‌شد. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_200858.html در دورۀ اسلامی عشایر به نیروی سیاسی و نظامی مهمی تبدیل شدند. از همین‌رو از دورۀ صفویه سیاست اسکان و تبعید عشایر با هدف تضعیف آنها در دستور کار قرار گفت و در دوران افشاریه تا قاجاریه تداوم یافت. حکومت پهلوی سیاست عشایری نوینی را با اهدافی و شیوۀ اجرای نسبتا متفاوت در دستور کار قرار داد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سیاست عشایری حکومت پهلوی با هدف برقراری امنیت و مهندسی اجتماعی و ادغام جمعیت کوچرو در یکجانشین به امید ایجاد جغرافیای واحد در سرزمین ایران تدوین شد که در آغاز اجرای آن با سرکوب عشایر همراه بود اما در ادامه به شکل آرام و مستمر یکجانشین کردن و تغییر شیوۀ معیشت عشایر به رمه‌گردانی و کشاورزی را پیگیری ‌کرد. حکومت جمهوری اسلامی در واکنش به سیاست‌ عشایری دورۀ پهلوی در آغاز عشایر را به کوچ‌نشینی تشویق کرد اما به زودی به سبب ناکامی در حل مشکلات پیش‌روی عشایر و از دست رفتن علاقه عشایر به این شیوۀ معیشت، سیاست اسکان داوطلبانۀ عشایر را در پیش گرفت. عدم پیگیری بایستۀ این سیاست نیز منجر به اسکان خودخواسته خودبنیاد عشایر شد. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_206505.html کتاب رسانه و کالای فرهنگی تأثیرگذاری است که پیشرفت و گستردگی زیادی در عصر جدید یافت و در انقلاب های معاصر نیز کارکرد مهمی داشت. کتاب های موسوم به «کتاب های ممنوعه» به قلم نظریه پردازان و ایدئولوگ های انقلابی در انقلاب های فرانسه و روسیه به آگاهی بخشی و تحریک مبارزان علیه رژیم وقت منجر شد. انقلاب اسلامی ایران نیز شاهد تعداد زیادی کتاب ممنوعه بود که انقلابیون به مطالعه، چاپ و توزیع آن بطور زیرزمینی مبادرت ورزیدند و همین آثار، اندیشه سیاسی و شیوه های مبارزاتی مخاطبان را تغییر داد. این مقاله بر پایه مطالعه ای فرهنگی و تطبیقی بر آن است تا با توجه به مستندات و مدارک موجود به تعیین نقش و جایگاه کتاب در انقلاب های فرانسه، روسیه و ایران بپردازد و مشخص نماید انقلابیون چگونه از ابزار کتاب در مسیر انقلاب بهره جستند و چگونه حکومت برای سد کردن راه انقلاب از چاپ، توزیع و خوانش این کتاب ها ممانعت به عمل آورد. این فرایند تا ظهور انقلاب تداوم داشت و پیروزیِ انقلاب موجب انتشار میلیونی این کتاب های نهفته شد. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_207993.html با فاصلۀ اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در پی تأکیدهای امام خمینی مبنی بر اسلامی‌‌کردن قوانین قضایی لایحۀ قصاص مطرح گردید. این لایحه‌ که دربردارندۀ قوانین جزایی براساس احکام اسلام بود، توسط قوه قضائیه تهیه و جهت تصویب به مجلس شورای اسلامی ارائه شد. اما طرح آن اعتراضات و انتقاداتی را در کشور رقم زد. در این راستا جبهه ملی یکی از منتقدان طرح مذکور بود، که در مخالفت با لایحه قصاص که آن را غیر انسانی توصیف نمود. رفتاری که پژوهش حاضر سعی در بررسی آن با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و روزنامه‌‌ای دارد. یافته‌های پژوهش با طرح این سوال که «مواضع جبهه ملی نسبت به طرح لایحه قصاص چگونه بود و این مواضع چه تأثیراتی بر فعالیت‌های سیاسی این جریان برجای گذاشت؟» بر این مبنا استوار است که: «جبهه ملی در مخالفت با لایحه قصاص صرفا به انتقاد بسنده ننمود. بلکه با دعوت مردم به برپایی تظاهرات از مرحلۀ انتقاد فراتر رفت و به مخالفت علنی با نظام اسلامی روی-آورد. بدین ترتیب ضمن آن‌که اوج تقابل آن با جمهوری اسلامی رقم خورد، بنای نابودی فعالیت سیاسی‌ خویش را هم فراهم ساخت». https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_208266.html از برنامه‌های رضاشاه در دوران حکومتش یکسان‌سازی فرهنگی بود که در قالب نوع پوشش لباس مردان و زنان ایران نمایان شد. این سیاست فرهنگی با توجه به گستردگی سرزمینی، پراکندگی جمعیت و تنوع قومی ـ مذهبی جامعه ایران کاری بسیار دشوار بود. رضاشاه برای تحقّق این سیاست از الگوی‌های غربی و آنچه در کشور همسایه(ترکیه) اتفاق افتاده بود بهره جست و در نخستین گام، قانون متحدالشکل کردن البسه را در دیماه 1307ش به تصویب رساند. با تصویب قانون مردان و زنان در هر کجای ایرانی و از هر طبقه و قشری می‌بایست لباس فرم که تعاریف مشخصی در نظامنامه‌ی برای آن تعریف شده بود را می-پوشیدند و سرپیچی از قانون پیامدهای ناگواری برای متخلِّفین به دنبال داشت. قانون متحدالشکل لباس در شهرستان سبزوار هم اجرا شد. پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که این سیاست فرهنگی چگونه و با چه روش‌هایی در سبزوار و روستاهای تابعه اجرا و واکنش اهالی به آن چگونه بود؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اسناد آرشیوی، نحوه اجرا و کنش‌های مردم سبزوار و روستاهای تابعه را مورد بررسی قرار داده است. نتایج بدست آمده موید آن است که سیاست آمرانه‌ی فرهنگی رضاشاه در شهری کوچک چون سبزوار و روستاها با موفقیت همراه نبود، تغییر در پدیده‌های فرهنگی نیازمند گذشت زمان و تدریجی است و با تدوین و صدور دستورالعمل و بخشنامه هیچ گاه اجرا نمی‌گردد. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_209758.html پیروزی انقلاب اسلامی تحولی بنیادین را در روابط بین المللی به وجود آورد. اهداف و آرمان‎های جهانی انقلاب اسلامی، در قالب یک هویت متمایز تصویری از یک جامعه‌آرمانی را به تصویر می‎کشد. رویکرد امام‌خمینی(س) به عنوان رهبر انقلاب اسلامی با شعار " نه شرقی و نه غربی " و محوریت یافتن ایدئولوژی انقلاب اسلامی در بازگشت به خویشتن و توجه به ملل مظلوم باعث گردید تا آرمانها و رسالت انقلاب اسلامی با توجه به ماهیت انقلاب‌اسلامی در سطحی جهانی و در ابعاد فرامنطقه‌ای تئوریزه گردد. توجه به این هویت فراملی و تبیین شاخص‌ها و پیامدهای آن در ایجاد یک رویکرد متمایز با جهان سلطه با تاثیرپذیری از اندیشه‌سیاسی امام‌خمینی هدف این پژوهش به شمار می‌رود. به نظر می‌رسد رویکردتقابل‌جویانه در اندیشه امام‌خمینی(س) نوعی در هم‌تنیدگی و همسویی با آرمانهای جهانشمول انقلاب‌اسلامی در یک روند مشخص از تقابل‌نظری با نظام‌های‌سلطه تا تلاش به ایجاد یک نظام‌مطلوب همسو با ارزشهای اسلامی و در راستای راهبرد وحدت جویانه را به دنبال داشته است. روند گرداوری اطلاعات در این پژوهش، اسنادی است. نوع پژوهش توصیفی – تحلیلی می‌باشد. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_210026.html سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، در فروردین 1358 اعلام موجودیت کرد و مرحله نخست فعالیت آن در مهر 1365 متوقف گردید. این سازمان از تشکل‌های سیاسی نزدیک به‌جریان کلی اسلامگرا محسوب می‌شد و از رهبری سیاسی و مبانی فکری و مذهبی امام خمینی پیروی می‌کرد.هدف مقاله پیش رو تحلیل و بررسی تاریخی رویکرد سیاسی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در مواجههِ با تحولات انقلاب اسلامی و نظام نوپای جمهوری اسلامی و نسبت آن سازمان با تکثرگرایی، تحزب و سیاست‌ورزی حزبی است.نوع پژوهش توصیفی- تحلیلی و روش تحقیق این مقاله بررسی تاریخی با بهره‌گیری از تکنیک و الگوی ردیابی فرایند استیافته‌های پژوهش نشان می‌دهد: سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به‌تبعیت از آراء سیاسی و مبانی فکری امام خمینی سیاست‌ورزی حزبی را به‌شرطِ عدم تباین با موازین اسلامی و در چارچوب قانون اساسی پذیرفته بود؛ این سازمان با جریان‌های سیاسی دگراندیشِ رقیب جریان اسلامگرا تعارض سیاسی و فکری صریحی داشت؛ تعارضات سیاسی و فکری درونی، حذف جریان‌های سیاسی دگراندیش از عرصه سیاست رسمی و ضرورت‌های سیاسی و نظامی متعاقب آن در نیمه اول دهه 1360، موجب توقف فعالیت آن سازمان گردید. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_210600.html در تاریخ نگاری دوره پهلوی دوم بخش قابل توجهی معطوف به مقوله توسعه و نوسازی بوده و درباره کم و کیف آن بحث های فراوانی شده است. اما کمتر دیده شده است که از روایت های مطرح شده در تاریخ شفاهی در این زمینه بهره گرفته شود. عموماً مصاحبه های تاریخ شفاهی کارگزاران حکومت هنوز زیور طبع در داخل کشور آراسته نشده اند ولی فایل های متنی آن در فضای مجازی در وبسایت های مربوطه قابل دست یابی است و لذا در این پژوهش تلاش شده تا روایت ارائه شده توسط کارگزاران حکومت در قالب تاریخ شفاهی مدنظر قرار گیرد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که کارگزاران حکومت چه ایراداتی را بر مقوله پیشرفت ایران در دوره پهلوی دوم وارد دانسته اند؟ برای رسیدن به پاسخ این سوال مصاحبه های تاریخ شفاهی 26 نفر از کارگزاران در قالب روش تحلیل مضمون بررسی شده و در نهایت 7 ایراد در پاسخ به پرسش محوری این پژوهش استخراج شده است. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_207680.html انقلاب ها بیشترین دگرگونی های ماهیتی و هویتی را در جوامع انسانی به ارمغان می‌آورند. ارزش ها، باورها، هنجار‌ها در ساختارهای اجتماعی تحولات عمیقی را پشت سر می ‌ذارند. صدور انقلاب نیز از این تغییرات ماهیتی بی بهره نمانده‌اند. سازه انگاری با محوریت قراردادن مولفه‌های غیرمادی تلاش دارد تا در بررسی تحولات به عناصر غیرمادی توجه بیشتری داشته باشد. این پژوهش در تلاش است تا به بنیان های هویتی که ماهیت انقلاب اسلامی را تشکیل، شناسانده و تحول بخشیده‌اند بررسی و تاثیر و نقش آنها را در شکلبندی نهایی صدور انقلاب اسلامی با ماهیت و هویت یکه و متمایز مورد تبیین و بررسی قرار دهد. پرسش اصلی در این پژوهش این خواهد بود که مولفه های هویتی جمهوری اسلامی چه شاخصه هایی دارند و چه نقشی در شکلبندی نهایی ایفا نموده اند؟ بر این باوریم مولفه های هویتی در شکلبندی نهایی صدور انقلاب اسلامی با شاخص‌های صدور نرم، تکلیف گرایانه و تدریجی و اولویت آگاهی بخش بر عمل انقلابی نقش اساسی داشته‌اند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_207686.html با وارد شدن اقتصاد ایران به پیرامون نظام‌جهانی سرمایه در نیمۀ دوم قرن نوزدهم، دگرگونی‌های اساسی در اقتصاد کشور به وجود آمد. یکی از مهم‌ترین اثرات آن تجاری‌شدن بخش عمده‌ای از اقتصاد ارضی ایران بود که با نیاز بازارهای جهانی تنظیم شد؛ به‌نحوی‌که در دوران قاجار، تریاک به‌عنوان مهم‌ترین اقلام صادراتی تک‌محصولی، تجارت می‌شد. به ‌طوری که رضاشاه نیز از سود حاصل از کشت، تولید و تجارت تریاک به دلیل هزینۀ پایین آن برای پیشبرد برنامه‌های نوسازی خود بهره برد. از طرفی دیگر، وجود بازار دائمی فروش آن به واسطۀ سفارش مداوم و تضمین خرید از سوی انگلیس، موجب شد تا به سرعت مرغوب‌ترین زمین‌های کشاورزی ایران به کاشت تریاک اختصاص یابد. نظر به اثرگذاری طولانی‌مدت کشت و تولید تریاک در وضعیت اجتماعی ایران، پژوهش حاضر به مطالعه و بررسی اوضاع اجتماعی متأثر از این پدیده در ایران دهۀ ۱۳۲۰ پرداخته است.یافته‌های پژوهش حاضر که در چارچوب مطالعات تاریخی و اجتماعی و از نوع توصیفی-تحلیلی و مطالعات اسنادی انجام‌ شده است، نشان‌گر آن است که نتیجۀ عملکرد رضاشاه در کنترل کشت و توزیع تریاک در بین مردم، موجب افزایش معتادین به‌ویژه در سال‌های آغازین حکومت محمدرضا شاه شد. اما با فضای باز سیاسی ایجاد شده در دهۀ بیست به واسطۀ تغییر قدرت، مطبوعات و نیز افراد آگاه آزادانه‌تر به نشر مضرات تریاک برای دفع این بلیه از کشور پرداختند که از جمله نتایج آن تصویب لایحۀ منع کشت تریاک، دستور عدم استخدام معتادین در نهادهای دولتی و مبارزۀ هر چند ناموفق با استعمال تریاک در قهوه‌‌خانه‌ها بود. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_189775.html اگرچه در روند گسترش و پیروزی انقلاب ایران، در سال‌های 1356- 1357، جریان اسلامگرا نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد؛ اما، انقلاب ایران از حضور و مشارکتِ گاه مؤثرِ احزاب و گروههای سیاسیِ چپ، ملی‌گرای لیبرال و برخی گروههای دارای گرایشاتِ توأمانِ اسلامگرا، چپ و ملی‌گرا نیز برخوردار شد. سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر، از جمله تشکل‌هایی بود که در حاشیه تحولاتِ سیاسیِ منجرِ به‌پیروزی انقلاب اسلامی، حضور کم‌رنگی داشت.هدف پژوهش: با عنایت به‌ماهیت کلی انقلاب و قانون اساسی جمهوری اسلامی،‌ که به‌رغم حضور و مشارکتِ جریان‌ها و احزاب سیاسیِ دارای افکار و علایق سیاسیِ متفاوت و گاه متعارض، قرائتی مشروط از تکثرگرایی، تحزب و سیاست‌ورزی حزبی ارائه می‌داد، در مقاله پیشِ‌رو تلاش می‌شود، به‌این پرسش پاسخ داده شود که: سازمان پیکار، از آستانه پیروزی انقلاب تا خرداد 1360، چه رویکردی نسبت به‌کلیتِ انقلاب اسلامی و به‌تبع آن، ‌تکثرگرایی و مداراجوییِ سیاسی، داشت؟روش تحقیق: پژوهش حاضر به‌روش بررسی تاریخی (توصیفی- تحلیلی) و با بهره‌گیری از تکنیک ردیابی فرایند انجام می‌شود.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد: سازمان پیکار، از همان آغاز، انقلاب اسلامی را انقلابی ناتمام ارزیابی کرده و در مواجههِ با آن مسیر ناهمسازگری، تعارض و نهایتاً منازعه در پیش گرفت. مبانی فکری و رویکرد سیاسی سازمان پیکار تعارضِ آشکاری با تکثرگرایی و مداراجویی سیاسی داشت. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_208477.html بیوت مراجع تقلید شیعه نه فقط به معنای دفتر کار و کارگزاران اداری، مالی و علمی مرجع بلکه در معنایی وسیع‌تر به مثابه سیستمی معناپرداز و تصمیم‌ساز که در اطراف و حواشی مرجع تقلید شکل می‌گیرد، از مهم‌ترین مراکز تأثیرگذار بر عملکرد مراجع و مناسبات آنها با یکدیگر بوده‌اند. مناسبات بیوت آیات خویی و خمینی در نجف، از آنجا که اولاً مربوط به دو تن از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین مراجع معاصر بوده و ثانیاً از این باب که با نهضت اسلامی و انقلاب ایران گره خورده است، موضوعی قابل‌توجه در مطالعات تاریخ معاصر جلوه می‌کند. مناسباتی که از همکاری و صمیمیت آغاز و در نهایت به اختلافات آشکار و دشمنی‌ رسید. مقاله حاضر با تکیه بر مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای، با بازخوانی روایات بازمانده از آن برهه، سعی کرده است تا این مناسبات را بر اساس دو شاخصه چارچوب‌های نظری و اولویت‌های عملی طرفین بررسی و تحلیل نماید. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که به سبب تفاوت‌های آشکار طرفین در مبانی نظری و اولویت‌های عملی، وقوع معارضات، امری طبیعی بوده است. اما عدم درک شفاف طرفین از این تفاوت‌های بنیادین یا قائل نشدن مشروعیت و حقانیت- حتی به شکلی حداقلی- برای چارچوب‌ها و اولویت‌های طرف دیگر، کار اختلاف را به دشمنی کشانده و برخی رفتارهای غیراخلاقی طرفین در حق یکدیگر را توجیه نموده است. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_189772.html مسأله: سخنان آیت‌الله خامنه‌ای مملو از آیات قرآنی است و این خصیصه از دیرباز با بیانات ایشان گره‌ خورده است. از این ‌رو بازشناسی، تفسیر و تحلیل استنادات قرآنی مقام معظم رهبری، مهم به نظر می رسد و یکی از مهم‌ترین عواملی که می­تواند ما را در فهم اندیشه دفاعی ایشان یاری دهد، استنادات قرآنی ایشان در مسائل مربوط به جنگ و جهاد است. بنابراین، پژوهش حاضر تلاش دارد تا کنش‌های گفتاری در استنادات قرآنی مقام معظم رهبری را با تأکید بر آیات جنگ و جهاد، تحلیل کند و به این پرسش‌ها پاسخ دهد که بر مبنای الگوی کنش‌ گفتار جان سرل، مقام معظم رهبری از چه گونه‌های کنش گفتاری استفاده کردند؟ و از تحلیل فراوانی و بسامد این کنش‌ها چه نتایجی حاصل می‌شود؟ روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از روش کمی و کیفی بررسی و تحلیل ‌شده است. یافته­ها: کنش اظهاری با بیشترین فراوانی35.55 درصد و پس ‌از آن کنش‌گفتاری ترغیبی با 33.33 درصد و در رتبه سوم کنش تعهدی با 13.33 درصد و کنش‌گفتاری عاطفی با 8.88 درصد و در نهایت کنش اعلامی با 8.88 درصد، کمترین فراوانی را در بین کنش‌های گفتاری مقام معظم رهبری به خود اختصاص دادند. بیشترین کنش غیرمستقیم، مربوط به کنش ترغیبی است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حکایت از آن دارد که با توجه به فراوانی کنش اظهاری در بین کنش‌های گفتاری رهبری، ایشان درصدد بودند، تا در طی حوادث مهم پیش‌آمده پس از رحلت امام، بیشتر به تشریح اوضاع و روشنگری و آگاه کردن مردم و سپس اقدام به ترغیب مردم در هنگام هجوم به میهن و دفاع از آن نمایند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_181935.html مفهوم واژه ملت و ایدئولوژی منتسب به آن ملی­گرایی، در طول تاریخ دست­خوش تغییراتی شده است. اگر در گذشته صرفاً به شکل وطن­پرستی و علاقه به موطن شناخته می­شد، به تدریج به پدید آمدن حاکمیت­هایی که داعیه حکومت ملی داشتند، یاری رساند. نهضت­های ملی به گسترش و رشد مفهومی ملت افزودند و حتی آن را به یک ایدئولوژی برای پیشبرد تبادلات انسانی مبدل ساختند. در برابر آن مفهوم اُمت­باوری و ایدئولوژی منتسب به آن (اسلام­گرایی)، زمینه سیاسی به خود گرفت و اسلام سیاسی پس از آن مطرح شد. گستره معنایی این دو مفهوم در طول زمان نوسان داشته و به واسطه قدرت حاکمیت، وابستگی نظام به یکی از این دو ایدئولوژی ارتقای کاربردی یافته و پا را فراتر از حدود جغرافیایی و تعیّن مکانی خود گذاشته است و مؤلفه­های نوینی برای خود طراحی کرده­اند. این پژوهش، با رویکرد اندیشه­نگر و تحلیل منابع کتابخانه­ای در پی پاسخ به این پرسش است که انقلاب اسلامی و طیف­های فکری جمهوری ویژه آن چه قرائتی از مفاهیم ملت و اُمت دارند و این قرائت چه تحولی یافته است؟ این مطالعه ظرفیت­های بررسی ساختار درونی اندیشه امت و ملت، توضیح چگونگی معنایابی مفاهیم، رقابت یا غیریت­سازی این مفاهیم در طیف­های مختلف فکری جامعه را بررسی می­کند و به تحلیل گفتمان اندیشگی این جریان­ها می­پردازد. در نهایت این مطالعه می­کوشد با روش ایده­آل تیپ وبری، غایت آمال هر جریان را توصیف کند و آرمان هر طیف در تعامل یا تقابل با امت یا ملت مطرح می‌گردد. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_236254.html پس از جنگ جهانی دوم، ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه خود، در کانون توجه قدرت‌های پیروز جنگ و جهان سرمایه‌داری به رهبری ایالات‌متحده آمریکا قرار گرفت. همسایگی ایران با شوروی کمونیستی که به‌عنوان بزرگ‌ترین تهدید نظام سرمایه‌داری جهانی شناخته می‌شد، بر اهمیت استراتژیک این کشور افزود. سیاست کلان غرب به رهبری آمریکا بر جلوگیری از نفوذ کمونیسم متمرکز بود و این موضوع برای حفظ منافع غرب در ایران و خاورمیانه حیاتی تلقی می‌شد. در این میان، همگرایی منافع آمریکا به‌عنوان رهبر جهان سرمایه‌داری و حکومت پهلوی به‌عنوان یک نظام غرب‌گرا، زمینه‌ساز ارائه کمک‌های اقتصادی و فنی آمریکا به ایران شد. این کمک‌ها به‌عنوان بازوی قدرتمند آمریکا، ابزاری برای شکل‌دهی به تشکیلات سیاسی ایران و تداوم نفوذ سرمایه‌داری غرب در کشور به شمار می‌رفتند. این پژوهش، با رویکرد توصیفی- تحلیلی و تکیه ‌بر منابع اسنادی، به این پرسش پاسخ می‌دهد که کمک‌های فنی و اقتصادی آمریکا در دوران پهلوی دوم چه آثار و پیامدهایی در حوزه‌های سیاست‌گذاری اقتصادی، سیاسی و اجتماعی حکومت ایران داشته است؟ بر اساس یافته‌های پژوهش، کمک‌های مالی و فنی آمریکا که در ابتدا با هدف مهار نفوذ کمونیسم شوروی آغاز شد، در ادامه به ابزاری برای ترویج فرهنگ و سیاست‌های آمریکایی در ایران تبدیل گشت. این کمک‌ها، به همراه مؤسسات عمرانی آمریکایی، زمینه‌ساز نفوذ گسترده آمریکا در ساختارهای اقتصادی و سیاسی ایران شدند. کارشناسان و برنامه‌های فنی آمریکایی نقشی کلیدی در انتقال دانش و مهارت‌های فنی ایفا کرده و موجب تربیت نسلی از مدیران و کارگزاران تکنوکرات وابسته به سیاست‌های غرب شدند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_236395.html برای پیشبرد نهضت امام خمینی(ره) در دهه 40 و 50 شمسی، روحانیت انقلابی در استان‌های مختلف کشور به ایفای نقش پرداختند و با کنش‌گری تبلیغی و سیاسی تلاش کردند به آگاهی سیاسی مردم و بسیج عمومی علیه نظام پهلوی بپردازند. یکی از روحانیت انقلابی بوشهر که نقش موثری در پویایی تظاهرات و فعالیت‌های سیاسی ضد پهلوی داشت، حجت‌الاسلام ابوتراب عاشوری می‌باشد که از پیشگامان انقلاب اسلامی در جنوب کشور می‌باشند. به دلیل حساسیت ساواک نسبت به فعالیت‌های مبارزاتی و انقلابی عاشوری، از انواع سیاست‌ها و راهبردهای نظارتی و مراقبتی برای کنترل و مهار فعالیت‌های وی بهره گرفته شد. به دلیل عدم بررسی رویکردهای پهلوی برای جلوگیری از اقدامات حامیانه ایشان از امام خمینی(ره)، این مقاله تلاش دارد با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای-اسنادی و رویکرد تحلیلی-توصیفی به این سوال اصلی پاسخ دهد که؛ «سیاست‌های نظارتی و مراقبتی ساواک برای مقابله با فعالیت‌های انقلابی حجت‌الاسلام ابوتراب عاشوری در نهضت امام خمینی(ره) شامل چه مواردی می‌شوند؟». مرجع اصلی استخراج داده‌ها برای پاسخگویی به سوال پژوهش، اسناد ساواک می‌باشد. یافته‌های مقاله نشان می‌دهند ماموران امنیتی رژیم پهلوی از هر ابزار و سیاستی برای اقناع‌سازی و منصرف‌کردن وی از فعالیت انقلابی علیه پهلوی بهره گرفتند که ازجمله این سیاست‌ها می‌توان به احضار، تعقیب و مراقبت، نظارت از تلگراف و تلفن‌های وارده و ارسالی، بررسی بسته‌های پستی، جاسوسی در جلسات سخنرانی و تذکرات به ایشان، توقیف کتاب‌های سیاسی ارشال شده به ایشان، مراقبت از اقدامات وی در مسافرت‌های خارجی، اخذ تعهدنامه، ممنوع‌المنبر کرده و... اشاره کرد. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241496.html مسأله: یکی از مهمترین سخنرانی‌های امام خمینی(ره) در طول حوادث منتهی به انقلاب اسلامی، سخنرانی تاریخی ایشان در 13 خرداد 1342 است. این سخنرانی منجر به دستگیری امام و انتقال ایشان به تهران و شکل گیری قیام 15 خرداد گردید. سوال اصلی پژوهش این است که بر مبنای الگوی کنش‌ گفتار جان سرل، امام خمینی در سخنرانی 13 خرداد 1342 از چه نوع کنش-های گفتاری استفاده کردند؟ و از تحلیل فراوانی این کنش‌ها چه نتایجی حاصل می‌شود؟ روش: این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش ترکیبی(کمّی-کیفی) انجام شده است. داده‌ها به دو روش کتابخانه‌ای و اسنادی گرداوری شده‌اند. یافته: بیشترین فراوانی با 11/61 درصد به کنش اظهاری تعلق داشت. پس ‌از آن کنش‌گفتاری ترغیبی با 37/20 درصد در رتبه دوم و کنش‌گفتاری عاطفی با 66/16 درصد در رتبه سوم و کنش تعهدی با 85/1 درصد در رتبه چهارم کنش‌های گفتاری امام خمینی(ره) جای گرفتند. بیشترین کنش گفتاری، مربوط به کنش اظهاری بود و هیچ کنش اعلانی در متن شناسایی نشد. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد که با توجه به فراوانی کنش اظهاری در بین کنش‌های گفتاری امام خمینی(ره)، ایشان درصدد بودند، تا با توجه به حوادث مهم پیش‌آمده از سال 1340 به بعد و بطور خاص برگزاری رفراندوم انقلاب سفید در 6 بهمن 1341، اولاً به تبیین شرایط کشور و دلایل پنهان تصمیم شاه بپردازند؛ ثانیا ارتباط شاه با اسرائیل و آمریکا را تشریح سازند و ثالثا ضمن دعوت مردم به هوشیاری و ضرورت اعتراض، هشدارهای لازم را به شاه درخصوص عواقب تصمیماتش بدهند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241497.html یکی از ابعاد مهم انقلاب اسلامی ایران، میزان نفوذ آن در مناطق محروم و شهرستان‌ها و مشارکت فعال مردم این مناطق در پیروزی انقلاب است. شناخت قلمرو جغرافیایی انقلاب اسلامی، یعنی مکان‌ها و مناطقی که صحنه مبارزات مردم علیه رژیم پهلوی بوده‌اند، از موضوعات اساسی در مطالعات انقلاب به شمار می‌آید. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی تاریخی چگونگی شکل‌گیری بسیج منابع در شهرهای فراهان و تفرش طی فرایند انقلاب اسلامی (۱۳۴۲–۱۳۵۷) انجام شده است. در این راستا و بر پایه نظریه بسیج منابع چارلز تیلی، داده‌ها مورد تحلیل تاریخی قرار گرفت و نتایج پژوهش نشان داد که در روند انقلاب اسلامی در این دو شهر، گروه‌ها و طبقاتی که برخلاف حکومت پهلوی با بسیج منابع در پی کسب قدرت بودند، شامل روحانیت، بازاریان، فرهنگیان و زنان بوده‌اند. گروه‌های غیرسازمانی نیز با محوریت روحانیان و عمدتاً در مساجد و حسینیه‌ها فعالیت می‌کردند. انواع منابع مورد استفاده در این بسیج شامل منابع قدرت (بدون اتکا به ابزارهای اجبارآمیز نظیر سلاح)، منابع فایده‌مندانه (مانند خدمات اطلاع‌رسانی از طریق نوار کاست)، و منابع هنجاری (برگزاری آیین‌های مذهبی در ماه‌های محرم، صفر و رمضان) بوده است. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241499.html بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با دست‌اندرکاران کنگره بزرگداشت شهدا فراتر از سخنرانی نمادین، حامل رهنمودهای راهبردی در پاسداشت میراث دفاع مقدس، تثبیت فرهنگ ایثار و بازتولید حافظه جمعی جامعه است. با وجود اهمیت این بیانات، تحلیل نظام‌مند کنش‌های گفتاری و استخراج مضامین راهبردی آن در ادبیات پژوهشی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین مضامین فراگیر بیانات رهبر انقلاب انجام شد و به بررسی نحوه انتقال ارزش‌ها و رهنمودهای اخلاقی، فرهنگی و هویتی و تأثیر آن بر هدایت دست‌اندرکاران و تداوم فرهنگ ایثار می‌پردازد. این مطالعه کیفی-کاربردی با استفاده از تحلیل محتوای متنی و روش داده بنیاد انجام شد و داده‌ها از متون رسمی بیانات منتخب با نمونه‌گیری هدفمند گردآوری و تحلیل شد. نتایج نشان داد که ۱۷ مقوله محوری شامل تقویت هویت ملی-دینی، بازنمایی و الگودهی سیره شهدا، حفاظت از حقیقت دفاع مقدس، نهادینه‌سازی یاد شهدا از طریق خاطره‌نویسی و مستندسازی، مدیریت و اثرگذاری هدفمند کنگره‌ها، حمایت و تکریم خانواده‌های شهدا، نقش نسل جوان در پاسداری از ارزش‌ها، ترویج جهاد فرهنگی و چارچوب‌سازی راهبردی برای سیاست‌گذاری فرهنگی است. یافته‌ها نشان می‌دهد کنش‌های گفتاری رهبر انقلاب فراتر از تجلیل نمادین، کارکردی راهبردی در تثبیت فرهنگ ایثار، هدایت اخلاقی و هویتی نسل جوان و بازتولید حافظه جمعی دارند و می‌توانند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی-فرهنگی، ارزیابی اثربخشی کنگره‌ها و سیاست‌گذاری فرهنگی فراهم کنند. پژوهش‌های آتی می‌توانند تأثیر پیام‌ها بر مخاطبان و سنجش کمی نتایج برنامه‌های مبتنی بر این مقولات را مورد بررسی قرار دهند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241500.html خط ۱ قطار شهری مشهد که تکمیل و بهره‌برداری از آن روی هم رفته یک دهه کامل به طول انجامید، هنوز محل اظهار نظرها و مباحثات بسیاری میان عوام و خواص مشهدی است. در این بین شاید بی‌شکل‌ترین و خام‌ترین مفهومی که در مکالمات اغلب ملامت‌آمیز حول محور قطار شهری رواج داشته است را بتوان عبارت «مدیران قطار شهری» دانست. این بررسی، پنج مدیر ارشد قطار شهری در حدفاصل سال‌های ۱۳۷۹-۱۳۸۹ را انتخاب کرده، سیر هستی ایشان را ضبط نموده و تجربه‌های طرح‌شده‌شان را در قالب مقولات «خانواده و آموزش»، «تجربه انقلاب»، «روزهای پیروزی»، «تجربه جنگ» و «تجربه دهه ۱۳۷۰» دسته‌بندی کرده و سپس به رصد و حضور و غیاب آن مقولات در روند تولد، نمو و تکامل خط ۱ پرداخته است. با توجه به این مقولات، آنچه در طی تمام افت و خیزهای مربوط به «تامین اعتبار»، «خرید تجهیزات و ناوگان»، «انتخاب مشاوران و پیمانکاران» همراه «مدیران قطار شهری» بوده و آن‌ها را قادر به رفع مسائل ساخته است باید در روزهایی جست که آنان «تجربه روستاها» و «تجربه جهاد سازندگی» را از سر می‌گذراندند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241501.html دستیابی به «صلح» از مهم‌ترین خواسته‌ها و اهداف جوامع بشری در طول تاریخ بوده و امروزه با برجسته شدن اهدافی در مسیر زیست جمعی انسان ها توجه به مقوله‌ی صلح در عرصه های داخلی و بیرونی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ چراکه قرار گرفتن در این مسیر، مستلزم برقراری، گسترش و تعمیق «صلح» است.از آنجا که نهاد دولت، از قدرت، وسعت و تاثیرگذاری برخوردار است بخش مهمی از مسئولیت صلح بر عهده آن است.یکی از سازوکارهای این نهاد، «سیاست‌گذاری» مناسب است که این امر می تواند با توجه به ظرفیت تاریخی حوزه‌ی فرهنگ و بهره‌گیری از عناصر مشترک فرهنگی عمومی ایرانی صورت پذیرد.بر این ‌اساس، سئوال مقاله این است که فرهنگ ایرانی چگونه می‌تواند به ارتقاء صلح در ایرانِ امروز کمک نماید و با توجه به این فرهنگ، ضرورت پیش روی حکومت جمهوری اسلامی در حوزه سیاست فرهنگی چیست؟ فرضیه‌ی مقاله این است که فرهنگ ایرانی با توجه به برخورداری از بن‌مایه‌های صلح که به ایجاد همدلی، همکاری و وفاق در سطح ملی در طول تاریخ این کشور کمک کرده، می‌تواند به برقراری، گسترش و تعمیق صلح در ایرانِ امروز نیز کمک نماید. در این رابطه، ضرورت پیش‌-روی حکومت جمهوری اسلامی این است که با اتخاذ رویکرد واقع‌بینانه، آسیب شناسانه و موقعیت مند به شناخت صحیح از این ظرفیت فرهنگی و بهره‌گیری مناسب از عناصر آن، بپردازد تا در نتیجه آن، صلح را در سطح کنشگران حوزه عمومی(نخبگان) و توده مردم، حاکم کرده و مسیر دستیابی کشور به اهدافی چون «توسعه» تسهیل شود. روش مقاله هم، توصیفی-تحلیلی است. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241512.html انقلاب بهمن ماه ۱۳۵۷ ایران، با مشارکت طیف‌های گوناگون فکری و سیاسی به وقوع پیوست. جنبش مسلمانان مبارز به رهبری حبیب‌الله پیمان، یکی از این جریان‌ها با هویتی در تقاطع اندیشه‌های اسلامی، توحیدی و سوسیالیستی بود. این مقاله با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و هرمنوتیک قصدگرای کوئنتین اسکینر، به تبیین رویکرد این جنبش نسبت به رهبری آیت‌الله خمینی و انقلاب می‌پردازد. فرضیه اصلی مقاله این است که جنبش مسلمانان مبارز موضعی «همگرای استراتژیک و واگرای غایت‌شناختی» اتخاذ کرد؛ به این معنا که در مرحله سرنگونی رژیم شاه، با تحلیل درستی از شرایط، رهبری آیت‌الله خمینی را به عنوان راهکار عملی برای تحقق هدف مشترک پذیرفت (همگرایی استراتژیک). با این حال، این جنبش بر اساس ایدئولوژی سوسیالیستی-توحیدی خود، چشم‌اندازی متفاوت برای آینده جامعه مبتنی بر انقلاب اجتماعی و مالکیت عمومی داشت که با مدل در حال شکل‌گیری جمهوری اسلامی تفاوت‌های بنیادین داشت (واگرایی غایت‌شناختی). یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این رویکرد، ابتدا به همکاری و سپس به حاشیه‌نشینی این جنبش پس از پیروزی انقلاب منجر شد و نمونه‌ای بارز از پیچیدگی ائتلاف‌های انقلابی و واگرایی بر سر تعریف آرمان‌های انقلاب است. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241536.html مطالعات انقلاب اسلامی به‌عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای، با چالش‌هایی چون حجم انبوه منابع تاریخی، تکثر روایت‌های ایدئولوژیک و پیچیدگی‌های معنایی داده‌ها مواجه است. در سال‌های اخیر، ورود هوش مصنوعی (AI) به علوم انسانی، ظرفیت‌های تازه‌ای برای تحلیل این داده‌ها فراهم کرده، اما هم‌زمان جایگاه روش‌شناختی آن در پژوهش تاریخی را به مسئله‌ای مناقشه‌برانگیز بدل ساخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی–انتقادی به این پرسش می‌پردازد که آیا هوش مصنوعی در مطالعات انقلاب اسلامی صرفاً ابزاری برای تسهیل و تسریع فرآیندهای پژوهشی موجود است یا می‌تواند به‌مثابه یک روش‌شناسی نوظهور با منطق معرفتی خاص خود عمل کند. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل مفهومی و ارائه یک «مطالعه موردی نمایشی» است که در آن، منطق کاربست برخی روش‌های متداول تحلیل محاسباتی متون تاریخی بر یک پیکره محدود اما واقعی از متون مرتبط با تحول گفتمان «مستضعفین» بازسازی و به‌صورت تفسیری ارزیابی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در سطح ابزاری، هوش مصنوعی توانمند در مدیریت کلان‌داده‌ها و شناسایی الگوهای گفتمانی کلان است؛ اما در سطح روش‌شناختی، اتکای صرف به آن می‌تواند به تقلیل معنا، سوگیری الگوریتمی و بازتولید خوانش‌های هژمونیک بینجامد. در نتیجه، مقاله با طرح مفهوم «هرمنوتیک دیجیتال مسئولانه» بر ضرورت الگوی ترکیبی انسان–الگوریتم تأکید می‌کند که در آن تفسیر نهایی همچنان بر عهده مورخ انسانی باقی می‌ماند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_242486.html این پژوهش با روش تفسیری-انتقادی به تحلیل و بررسی استراتژی‌های مکتب قرآن در بازتعریف هویت کردی و نسبت آن با حاکمیت ملی می‌پردازد و به دنبال پاسخ به این پرسش است که شاخصه‌هایی همچون سرزمین، دولت، زبان، تاریخ و فرهنگ نزد مکتب چه معانی‌ای دارند و این شاخصه‌ها چگونه منجر به برساخت سوژه ملی ‌می‌شوند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد مکتب قرآن از سه راهبرد برای بازخوانی مفاهیم و شاخصه‌های ملی‌گرایی استفاده می‌کرد: بازتعریف مفاهیم ملی: جغرافیای سیاسی را برساخته استعمار و زبان کردی را صرفاً ابزاری برای تبلیغ دین می‌دانست، حذف حافظه ملی: با انقلاب فرهنگی، نمادهای ملی را با عناصر دینی جایگزین می‌کرد، ارائه آلترناتیو دینی: مدل «حکومت شورایی اسلامی» منطبق با تمامیت ارضی ایران را در تقابل با دولت-ملت پیشنهاد می‌داد. لذا، مکتب قرآن با وجود استفاده ابزاری از مؤلفه‌های هویت کردی، در نهایت پروژه دینی خود را بر ملی‌گرایی ترجیح می‌داد و این دوگانه‌گی در تقابل با گفتمان‌های مسلط ملی‌گرایی قرار می‌گرفت. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_242736.html با توجه به اینکه روند توسعه پایدار در یک کشور بیش از هر چیز دیگری به بخش زیرساخت‌ها و بسترهای لازم وابسته بوده و با توجه به اینکه یکی از زیرساخت‌های حیاتی توسعه در هر منطقه‌ای توسعه راه‌های ارتباطی و حمل و نقل می‌باشد، مسئله اصلی این پژوهش بررسی برنامه‌ها و کارنامه اجرایی حکومت پهلوی دوم در زمینه توسعه زیرساخت‌های ارتباطی کشور و حمل و نقل ریلی و جاده‌ای با تکیه بر برنامه‌های توسعه پنج‌گانه این حکومت می‌باشد که این پژوهش با استفاده از روش تحلیل اسنادی و آماری در پی پاسخ به این مسئله است. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان می‌دهد در تمام برنامه‌های پنج‌گانه توسعه در عصر پهلوی دوم همواره به بخش زیرساخت‌های ارتباطی توجه شده هرچند این توجه به هیچ‌عنوان به اندازه نیازهای واقعی کشور در این زمینه نبوده و در برنامه‌های مختلف نیز دچار نوسان بود و با آنکه دستاوردهای کلی این برنامه‌ها در پایان برنامه‌های پنجگانه عمرانی، به اهداف پیش‌بینی شده نزدیک بود، اما باز هم عواملی چون کمبود اعتبارات، عدم توجه و اعتقاد به ضرورت توسعه زیرساخت‌های ارتباطی نزد مسئولین وقت، بحران-های سیاسی و اقتصادی کشور و بار شدن عقب‌ماندگی‌های اجرایی هر برنامه به برنامه بعدی، باعث ناقص ماندن، کند شدن و ناموفق بودن برخی از این طرح‌ها در بخش توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و روند راهسازی در این دوران گردید. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_243019.html برنامه پنجم عمرانی (۱۳۵۲–۱۳۵۶) به‌مثابه آخرین برنامه توسعه‌ای دوره پهلوی دوم، در شرایطی آغاز گردید که جهان با بحران نفتی ۱۹۷۳ مواجه شده و درآمدهای نفتی ایران به‌صورت ناگهانی و بی‌سابقه‌ای افزایش یافت؛ به‌طوری‌که درآمد سالانه نفت از حدود ۵ میلیارد دلار در سال ۱۳۵۱ به بیش از ۲۰ میلیارد دلار در سال ۱۳۵۳ رسید. این شوک در جریان درآمدی در کنار عدم آمادگی ساختاری اقتصاد ایران برای جذب حجم عظیم منابع مالی زمینه‌ساز بحران‌های تورمی و ناهنجاری‌های گسترده در بازار کالا و خدمات گردید. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی به بررسی دقیق‌تر وضعیت اقتصادی ایران در این دوره حساس می‌پردازد و بر گسست عمیق میان اهداف برنامه‌ریزی‌شده و واقعیت‌های اجرایی ناشی از سوءمدیریت منابع، ناکارآمدی دستگاه‌های اجرایی و عدم هماهنگی بین سیاست‌های کلان اقتصادی تأکید می‌ورزد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تزریق انبوه نقدینگی به اقتصاد، عمدتاً از طریق افزایش هزینه‌های دولتی و تسهیلات بانکی بدون پشتوانه تولیدی، فراتر از ظرفیت جذب واقعی اقتصاد، منجر به ایجاد فشار تورمی شدید گردید. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_244465.html فرهنگ سیاسی شیعی به عنوان یک عامل هویت‌بخش، از گذار درون تحولات تاریخی چند سده اخیر، خود را در تطبیق با مؤلفه‌های نظم داخلی و نیز متغیرهای سطح سیستمی از بیرون، در یک وضعیت هم‌افزا و متعامل موفق شده خود را در سه قالب گفتمانی عمده «همکاری و مشروعیت‌بخش»، «سکوت» و «انقلابی»، بازصورتبندی کند. شناخت پویایی‌های این جزء مهم از فرهنگ و هویت ایرانی و نیز چرایی تطور و تکوین مفهومی آن در طول تاریخ از صفویه تا انقلاب اسلامی از اهداف پژوهش پیش روست. نگارنده با کاربست روش تحلیل گفتمان لاکلا و موف در هر یک از دوره‌های تاریخی ـ گفتمانی یادشده، تلاش دارد تا بر اساس چارچوب نظری تاب‌آوری گفتمانی به این سؤال پاسخ دهد که چرا و چگونه گفتمان سیاسی شیعه در برخی شرایط به سمت همکاری، در برخی موارد به سکوت و در برخی دیگر به سمت انقلاب میل می‌کند؟ یافته این تحقیق بدین صورت قابل ابراز است که تحول گفتمان سیاسی شیعی را می‌توان در قالب یک الگوی سه‌بعدی تبیین کرد که در آن عوامل درونی (هویتی)، ساختاری (نهادی) و فراساختاری (بین‌المللی) در تعامل دیالکتیکی، گفتمان مسلط هر دوره را شکل می‌دهد. این الگو نه‌تنها تبیین‌کننده گذشته بوده، بلکه چارچوبی برای رصد آینده تحولات فرهنگ سیاسی شیعی نیز هست و توضیح می‌دهد چگونه تغییر در هر بعد از ابعاد یادشده، می‌تواند گذار گفتمانی جدیدی را رقم بزند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_244524.html تأمل و گفتگو درباره ریشه‌های توسعه‌نیافتگی و عقب‌ماندگی ایران به عصر قاجار و شکست ایران از روسیه بازمی‌گردد. با شکل‌گیری جریان روشنفکری در دوره قاجار این تأملات به صورت نظام‌مند و با رویکردهای گوناگون استمرار یافت و تاکنون نیز ادامه داشته است. در بین جریان‌های روشنفکری معاصر روشنفکری دینی از قافله عقب نماند و از منظر دینی به تأمل در این باب نشست. یکی از چهره‌های نامدار این جریان مهندس مهدی بازرگان بود که در آثارش کوشید علل عقب‌ماندگی ایران را صورت‌بندی کند. پژوهش حاضر می‌کوشد به توصیف، تبیین و تحلیل دیدگاه‌های مهدی بازرگان درباره توسعه‌نیافتگی ایران بپردازد. هدف از انجام این پژوهش غنی‌تر شدن حوزه نظری و علوم انسانی در شرح و میزان کارکرد نظرات در باب عقب‌ماندگی ایران بوده ‌است تا جامعه و کارگزاران در مسیر توسعه، چهارچوب و الگوی واقع‌گرایانه و کاربردی داشته‌باشند. روش تحقیق حاضر، تاریخی، با رویکرد توصیفی- تحلیلی است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که به نظر مهندس بازرگان جغرافیا و معیشت، استبداد، اسلام تغییریافته و مشکلات اخلاقی از مولفه‌های موثر در عقب‌ماندگی ایران بوده و پیشنهاد وی برای خروج از عقب‌ماندگی روی آوردن به ایدئولوژی دینی، اصلاح وضعیت مالی روحانیت شیعه و اصلاحات از پایین است. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_245535.html ایران در عصر قاجار در معرض تحولات گسترده جدید متاثر از جهان غرب قرار گرفت، یکی از عرصه‌های مهم این تحولات، شکل‌گیری نظام آموزشی نوین بود. ورود و استقرار نظام آموزشی جدید در ایران، چندین مرحله شامل اعزام محصل به خارج، تاسیس و فعالیت مدارس میسیونری (خارجی) در ایران، تاسیس دارالفنون، شکل‌گیری مدارس ملی را طی کرد. هر یک از این گام‌ها با فراز و نشیبب و البته چالش‌هایی همراه بود. در این میان تاسیس مدارس میسیونری که البته ماموریت تبلیغ مذهبی –و بعضا سیاسی- را نیز در دستور کار داشتند، بیش از سایر مراحل با چالش مواجه گردید. سوال اصلی مقاله این است که مراجع دینی شیعی و همچنین کارگزاران نظام آموزشی ایران در قبال فعالیت‌های آموزشی و تبلیغی مدارس میسیونری در ایران چه واکنشی نشان دادند؟ مقاله از نوع توصیفی- تحلیلی و با استناد به اسناد تاریخی از جمله متن استفتائات تعدادی از مراجع دینی و همچنین مصوبات شورای عالی معارف حاکی است این واکنش‌ها را می‌توان به دو دسته موافقین و مخالفین فعالیت مدارس میسیونری تقسیم کرد، ضمن اینکه گروه سومی نیز به تعیین شروطی برای فعالیت مدارس مذکور قائل بودند. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_245536.html جریان اسلامگرا نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری، گسترش و پیروزی نهایی انقلاب ایران در سال‌های 1356- 1357 داشت. در آن میان، رهبری آیت‌الله خمینی جایگاهی بدون بدیل و بلامنازع در سامان‌دهی، هدایت و جهت‌یابیِ خاصِ فکری و ایدئولوژیکیِ انقلاب ایفا کرد. آیت‌الله خمینی نگرشی یکتاانگارانه و سراسر اسلامی به‌ماهیت و رویکرد کلی انقلاب داشت و نقش جریان‌های دگراندیشِ متعارضِ با مبانی دینیِ انقلاب را در مبارزات و تحولات انقلابیِ منتهیِ به‌سقوط رژیم پهلوی بسیار ناچیز ارزیابی می‌کرد. هدف مقاله پیش‌رو بررسی رویکردها و نوع مواجهه آیت‌الله خمینی با کلیت جریان چپ و مارکسیسم، طی دو ساله 1356- 1357 و تا آستانه پیروزی انقلاب است. مقاله حاضر به‌روش بررسی تاریخی و بهره‌گیری از تکنیک ردیابی فرایند تألیف شده است و تلاش می‌شود به‌این پرسش پاسخ داده شود که: آیت‌الله خمینی در آن برهه چه نسبتی میان جایگاه کلیت جریان مارکسیسم با مبانی فکری و رویکرد سیاسی انقلاب ایران قائل بود؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد آیت‌الله خمینی که پیشینه تاریخی جریان چپ را در تقابل با منافع ملی مردم ایران ارزیابی می‌کرد، مبانی فکری و ایدئولوژیکی آن جریان را در تعارض کامل با ماهیت اسلامی انقلاب می‌دید و نقش آن در تحولات انقلابی را ناچیز می‌دانست. آیت‌الله خمینی ضمن این‌که در ایرانِ پساانقلابی برای جریان چپ آزادی بیان و عقیده قائل بود، اما مخالف هرگونه مشارکت آن جریان در سیاست رسمی کشور بود. https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_248379.html پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران با اتکا به آموزه‌های مارکسیستی–لنینیستی و برداشت‌هایی متأثر از قرائت‌های استالینی از «حق تعیین سرنوشت ملت‌ها»، در قبال مسئله‌ی ملی و قومی رویکردی اتخاذ کرد که در برخی مناطق به حمایت از اشکال گسترده‌ی خودمختاری و حتی گرایش‌های جدایی‌طلبانه انجامید. شکست این جریان‌ها و تحولات پسینی، به انشعاب در سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران و شکل‌گیری شاخه‌های مختلف، از جمله «اکثریت» و «اقلیت»، انجامید. بهزاد کریمی به شاخه‌ی اکثریت پیوست؛ جریانی که در مقایسه با اقلیت، موضعی ملایم‌تر در برابر حکومت جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کرد. مسئله‌ی اصلی این پژوهش آن است که تطور تاریخی در دیدگاه شاخه اکثریت چریک‌های فدایی خلق درباره مسئله ملی از منظر کمونیسم بین‌الملل و مواجهه آن با مسئله تمامیت ارضی ایران را با تکیه بر دیدگاه بهزاد کریمی در این مسئله روشن نماید و مشخص کند که روند این تطور اندیشه‌ای چگونه منجر به این شده که شاخه اکثریت از جمله بهزاد کریمی، به تفسیری از مساله ملی برسند که در آن تناقضات موجود مابین تلاش در جهت حل مسئله ملی با حفظ تمامیت ارضی از بین رفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاخه اکثریت در گذر از مواضع اولیه‌ی متأثر از گفتمان جدایی‌طلبانه، به دیدگاهی رسیده است که در آن حفظ تمامیت ارضی و وحدت ملی ایران به‌عنوان شرط بنیادین پایداری جامعه و امکان توسعه‌ی سیاسی و اجتماعی تلقی می‌شود. بستری که از دیدگاه کریمی، رفع معضل ستم ملی و حل مسئله ملی تنها در این بستر قابل انجام است.