تاریخ نامه انقلاب

تاریخ نامه انقلاب

تبیین رویکرد هویتی امام خمینی در مواجهه با نظام سلطه جهانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد طهماسبی برنا 1
حمید بصیرت منش 2
1 دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/te.2026.463121.1244
چکیده
چکیده: پیروزی انقلاب اسلامی تحولی بنیادین در روابط بین‌الملل ایجاد کرد. اهداف و آرمان‎های جهانی انقلاب اسلامی، در قالب هویتی متمایز، تصویری از جامعه‌ای آرمانی ارائه می‌دهد. این مقاله با استفاده از نظریه سازه‌انگاری و با محوریت مفهوم هویت، به این پرسش اصلی پاسخ می‌دهد که روند ایجاد هویت متمایز اسلامی در نظام انقلابی و برساخت هویت فرامنطقه‌ای چگونه منجر به شکل‌گیری انگاره‌ای تقابل‌جویانه با نظام سلطه در سطحی سلبی و ایجاد نظام مطلوب در سطحی ایجابی شده است. هدف این پژوهش، بررسی این هویت فراملی و تبیین شاخص‌ها و پیامدهای آن در شکل‌گیری رویکردی متمایز نسبت به جهان سلطه با تأثیرپذیری از اندیشه سیاسی امام خمینی است. به نظر می‌رسد رویکرد امام خمینی، به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامی، با شعار «نه شرقی، نه غربی» و با محوریت ایدئولوژی انقلاب اسلامی در قالب بازگشت به خویشتن و توجه به ملت‌های مظلوم، موجب تئوریزه شدن آرمان‌ها و رسالت انقلاب اسلامی در سطحی جهانی و فرامنطقه‌ای شده است. دستاورد این بررسی نشان می‌دهد که رویکرد تقابل‌جویانه در اندیشه امام، درهم‌تنیدگی و همسویی با آرمان‌های جهان‌شمول انقلاب اسلامی را در پی داشته و از تقابل نظری با نظام‌های سلطه تا تلاش برای ایجاد نظام مطلوبی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی و در راستای راهبرد وحدت‌گرایانه امتداد یافته است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و شیوه گردآوری داده‌ها اسنادی و کتابخانه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
نظام سلطه
هویت
انقلاب اسلامی
امام خمینی
تقابل
موضوعات

عنوان مقاله English

Elucidating Imam Khomeini’s Identity‑Based Approach in Confronting the Global Hegemonic System

نویسندگان English

mohammad tahmasebi borna 1
Hamid Basiratmanesh 2
1 PhD (History of Islamic Revolution), Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Thran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of History of Islamic Revolution, Research Institute of Imam Khmeini and Islamic Revolution, Tehran, Iran.
چکیده English

Abstract: The victory of the Islamic Revolution brought about a fundamental transformation in international relations. The global aims and ideals of the Islamic Revolution, articulated through a distinct identity, present a vision of an ideal society. Drawing on constructivist theory and centered on the concept of identity, this article addresses the following question: How did the process of forming a distinct Islamic identity within the revolutionary system and constructing a transregional identity lead to the emergence of a confrontational stance toward the global hegemonic order at a negative level, and the pursuit of an ideal alternative order at a positive level? The purpose of this study is to examine this transnational identity and to elucidate its indicators and implications in shaping a distinctive approach toward global hegemony, influenced by the political thought of Imam Khomeini. It appears that Imam Khomeini’s approach, as the leader of the Islamic Revolution—embodied in the slogan “Neither East nor West” and grounded in the ideology of the Revolution through a return to selfhood and attention to oppressed nations—contributed to the theorization of the Revolution’s ideals and mission on a global and transregional scale. The findings indicate that the confrontational orientation in Imam Khomeini’s thought is intertwined with the universal aspirations of the Islamic Revolution, extending from theoretical opposition to hegemonic systems to efforts aimed at establishing a desirable order based on Islamic values and aligned with a unifying strategic vision. The research method is descriptive‑analytical, and data collection is based on documentary and library sources.

کلیدواژه‌ها English

Hegemonic System
Identity
Islamic Revolution
Imam Khomeini
Confrontation
منابع
- آقایی، داوود و رسولی نژاد، الهام (1389). بررسی نقش و جایگاه سیاست خارجی در روابط بین‌الملل. سیاست، 40(3)، 209- 226.https://jpq.ut.ac.ir/article_29570.html
- استمپل جان. دی (1377). درون انقلاب ایران. ترجمه دکتر منوچهر شجاعی، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
- انصاری، منصور (1385). دموکراسی در اندیشه سیاسی امام‌ خمینی. پژوهشنامه متین، 8(32)، 1-22.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1385.8.3231.1.0
- بیژنی، علی و یوسف پور، احمد (1399). انقلاب ‌اسلامی ایران، نقشه راه جهان‌گرایی در اندیشه سیاسی امام‌ خمینی. جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب ‌اسلامی، 1 (1)، 26-1.
 20.1001.1.26765314.1399.1.1.1.5 / https://dor.isc.ac/dor
- خوشروزاد جعفر (1385). میشل فوکو و انقلاب اسلامی رهیافت پسامدرنیستی از منظر تحلیل گفتمان. پژوهشنامه متین، 8 (31-32)، 59-89./ 20.1001.1.24236462.1385.8.3231.4.3 https://dor.isc.ac/dor
- امام ‌خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم نشر آثار امام ‌خمینی.
- دارا، جلیل و بابایی، محمود. (1398). تبیین عینی مفهوم استکبار در اندیشه سیاسی امام ‌خمینی در بررسی رابطه ایران و آمریکا. نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 9(2)، 37- 59.
https://doi.org/10.22059/jstmt.2020.271617.1242
- دفونزو، جیمز (1379). انقلاب ‌اسلامی ایران، از چشم‌انداز نظریه. ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، (باز).
- دهشیری، محمدرضا (1382). تأثیرات فرهنگی انقلاب اسلامی بر روابط بین‌الملل، اندیشه انقلاب ‌اسلامی، (7 و 8)، 6-18. http://noo.rs/SsQqx
- دهشیری، محمدرضا (1379). تأملی بر سیاست ‌خارجی و دفاعی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب ‌اسلامی.
- رمضانی، روح‌الله (1388). درک سیاست‌ خارجی ایران. فصلنامه بین‌المللی روابط‌ خارجی، 1(1)،11-20.
https://dor.isc.ac/dor/ 20.1001.1.20085419.1388.1.1.1.6
- صلح میرزایی، سعید (1401). فلسطین از منظر آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
- احمدی طباطبایی، سید محمدرضا و پروانه، محمود (1390). نسبت منافع ملی و مسئولیت‌های فراملی نظام ج.ا. ایران در اندیشه سیاسی امام ‌خمینی، مطالعات انقلاب اسلامی، 25، 153-182. http://noo.rs/PjV17
- کریمی والا، محمدرضا (1392). جستاری بر دموکراسی غربی با تأکید بر اندیشه سیاسی امام ‌خمینی. پژوهش‌های انقلاب ‌اسلامی، (4)، 51-76. http://noo.rs/BylO7
-گریفیس، مارتین (1388). پنجاه متفکر بزرگ روابط بین‌الملل. ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
- فرزندی اردکانی، عباسعلی (1386). مبانی صدور انقلاب اسلامی (چرایی، اهمیت و ضرورت صدور انقلاب). پژوهشنامه متین، 9 (36)، 97-117. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1386.9.36.4.0
- لوفور، ماکسیم (1384). قرن زیاده‌روی‌ها. ترجمه عباس صفریان، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
- متروخین، اندرو. واسیلی (1378). اسناد متروخین ک.گ.ب و جهان. ترجمه فریدون دولتشاهی، تهران: اطلاعات.
- متقی، ابراهیم و پوستین چی، زهره (1390). الگو و روند در سیاست ‌خارجی ایران. قم: دانشگاه مفید.
- مشیرزاده، حمیرا (1397). از گفتمان انقلاب ‌اسلامی تا گفتمان سیاست‌ خارجی جمهوری ‌اسلامی، سیاست ‌خارجی، 32 (4)،43-64. http://noo.rs/ZunQE
- متقی، ابراهیم (1389). شاخص‌ها و کارکرد سیاست ‌خارجی تعامل ضد نظام ‌سلطه. راهبرد دفاعی، 8 (30)، 179- 210. https://www.sid.ir/paper/194440/fa
- متقی، ابراهیم (1397). عمل‌گرایی راهبردی در اندیشه سیاسی امام ‌خمینی. اندیشه سیاسی در اسلام، 5(15)، 81-102.
https://andishehsiyasi.ri-khomeini.ac.ir/article_66124.html
- محمدی، منوچهر (1387). آمریکا در نگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- مظفری، آیت (1386). شیعه و جهان فردا. قم: زمزم هدایت.
- منصوری، جواد (1366). فرهنگ استقلال. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
- موسوی، سید صدرالدین و ایمانی، علی (1384). رویکرد فلسفی‌ در اندیشه سیاست‌ خارجی‌ امام‌ خمینی. پژوهشنامه متین، 7 (26)، 156-131.20.1001.1.24236462.1384.7.26.6.8  https://dor.isc.ac/dor
-میلانی، محسن (1381). شکل‌گیری انقلاب اسلامی از سلطنت ‌پهلوی تا جمهوری ‌اسلامی. ترجمه مجتبی عطار زاده، تهران: گام ‌نو.
- نصرت پناه، محمدصادق و بخشی، مسعود (1399). استکبارستیزی در اندیشه سیاسی امام‌ خمینی؛ با تکیه بر مفهوم ‌شناسی استکبار در تفسیر المیزان. دانش سیاسی، 16 (2)، 696- 671. https://sid.ir/paper/1011918/fa
- نوازنی، بهرام (1388). صدور انقلاب اسلامی، زمینه‎ها و پیامدهای بین‎المللی. تهران: پژوهشکده امام ‌خمینی و انقلاب ‌اسلامی.
- ونت، الکساندر (1384). نظریه اجتماعی سیاست بین‌الملل. ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل.
- هانتینگتون، ساموئل (1386). نظریه برخورد تمدن‌ها. ترجمه مجتبی ‌امیری، تهران: وزارت امور خارجه.
 
-Adler, A.(2005).Communitarian international Relations: London-Routledgge.
-Hopf, T.(2002). Sosial Construction in international politics: Idendites and foreion Polices. London: Cornell University press.
-martin, V.(2003). Creatingan Islamic state,Khomeni and the making of a new Iran. ,London,I.B.Tauris
-Porcel, G.(2001). Thus spoke franco: The place of history in the making of foreign policy. Foreign policy in constructed world: international relations in a constructed world armonak. M.E.Sharp
-Wendt. A.(1994). Constructing international politics. International security. 20(1), 71-81.https://doi.org/10.2307/2539217
 
 
تاریخ نامه انقلاب
دوره 8، شماره 1
دوره جدید
خرداد 1405
صفحه 33-56