تاریخ نامه انقلاب

تاریخ نامه انقلاب

ظرفیت­ فرهنگ ایرانی و نسبت آن با صلح و هدف توسعه؛ (نگاهی به رویکرد سیاست فرهنگی در دوره جمهوری اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار تاریخ سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، . ایران.
2 دکتری علوم سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران. ایران.
چکیده
چکیده: دستیابی به «صلح» همواره از مهم‌ترین خواسته‌ها و اهداف جوامع بشری در طول تاریخ بوده است، اما امروزه با برجسته شدن اهداف مرتبط با زیست جمعی انسان‌ها، توجه به مقوله صلح در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی اهمیت بیشتری یافته است؛ زیرا قرار گرفتن در این مسیر مستلزم برقراری، گسترش و تعمیق اندیشه و عمل صلح است. ازآنجاکه نهاد دولت از قدرت، گستره و تأثیرگذاری زیادی برخوردار است، بخش مهمی از مسئولیت تحقق صلح بر عهده آن قرار دارد. یکی از سازوکارهای این نهاد، سیاست‌گذاری مناسب است که می‌تواند با توجه به ظرفیت تاریخی فرهنگ و بهره‌گیری از عناصر مشترک فرهنگی ایرانی صورت گیرد. براین اساس، پرسش مقاله این است که فرهنگ ایرانی چگونه می‌تواند به ارتقای صلح در ایران امروز کمک کند و با توجه به این فرهنگ، ضرورت‌های پیش روی حکومت جمهوری اسلامی در حوزه سیاست فرهنگی چیست. فرضیه مقاله آن است که فرهنگ ایرانی، با برخورداری از بن‌مایه‌های صلح‌محور که در طول تاریخ به ایجاد همدلی، همکاری، وفاق و انسجام ملی کمک کرده‌اند، می‌تواند در شرایط کنونی نیز به برقراری، گسترش و تعمیق صلح یاری رساند. در این چهارچوب، ضرورت پیش روی حکومت آن است که با اتخاذ رویکردی واقع‌بینانه، آسیب‌شناسانه و موقعیت‌مند، به شناخت دقیق این ظرفیت فرهنگی و بهره‌گیری مناسب از آن در عرصه عمل بپردازد تا صلح در میان کنشگران حوزه عمومی و توده مردم تقویت شده و مسیر دستیابی کشور به اهدافی همچون توسعه نیز تسهیل شود. روش مقاله نیز توصیفی ـ تحلیلی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Capacity of Iranian Culture and Its Relation to Peace and the Goal of Development: A Review of Cultural Policy Approaches in the Islamic Republic

نویسندگان English

Abdolrahman Hassanifar 1
Majid Abbaszadeh marzbali 2
1 Associate Professor of Political History, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 PhD in political Science, , Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran.
چکیده English

Abstract: Achieving peace has always been one of the most fundamental aspirations and objectives of human societies throughout history. However, with the increasing prominence of goals related to collective human life, attention to the concept of peace—both domestically and internationally—has gained greater significance. Moving toward peace requires the establishment, expansion, and deepening of peaceful thought and practice. Given the extensive power, reach, and influence of the state, a substantial part of the responsibility for realizing peace rests upon it. One of the key mechanisms available to the state is the adoption of appropriate cultural policies, which can draw upon the historical capacities of Iranian culture and its shared cultural elements. Accordingly, this article asks how Iranian culture can contribute to enhancing peace in contemporary Iran, and what imperatives this cultural foundation places before the Islamic Republic in the realm of cultural policy.
The article argues that Iranian culture—rooted in peace‑oriented foundations that have historically fostered empathy, cooperation, consensus, and national cohesion—can likewise support the establishment, expansion, and deepening of peace under current conditions. Within this framework, the essential task before the government is to adopt a realistic, diagnostic, and context‑sensitive approach that enables a precise understanding of this cultural capacity and its effective application in practice. Such an approach would strengthen peace among public‑sphere actors and the broader population, thereby facilitating the country’s progress toward goals such as development. The research method employed is descriptive‑analytical.

کلیدواژه‌ها English

Peace
Iranian Culture
Islamic Republic Government
Cultural Policy
Iranian History
منابع
- آزاد ارمکی، تقی و منوری، نوح (1389). ارائه مدلی برای تحلیل محتوای سیاست­های فرهنگی. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6 (20)، 47-75. https://www.jcsc.ir/issue_3294_3303.html
- آزاد ارمکی، تقی و منوری، نوح (1391). تحلیل محتوای سیاست­های فرهنگی ایران، بر اساس قانون اساسی، سند سیاست­های فرهنگی و برنامه پنجم توسعه. راهبرد اجتماعی و فرهنگی، 1 (2)، 7-37.
20.1001.1.22517081.1391.1.2.1.0  https://dor.isc.ac/dor/
- آقاخانی بیژنی، محمود و محمدی فشارکی، محسن (1399). تحلیل کارکردهای اجتماعی آیین­ها و جشن­ها در شاهنامه بر اساس نظریه امیل دورکیم. جستارهای نوین ادبی، 53 (3)، 25-46.
 https://doi.org/10.22067/jls.2020.39339
- ازغندی، علیرضا (1385). درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران. تهران: قومس.
- اشتریان، کیومرث (1391). مقدمه­ای بر روش سیاست­گذاری فرهنگی. تهران: جامعه­شناسان.
- افتخاری، اصغر و باباخانی، مجتبی (1395). سیاست و فرهنگ: شاخص­های سیاست­گذاری فرهنگی از دیدگاه امام خمینی. تحقیقات فرهنگی ایران، 9 (3)، 57-90.
https://doi.org/ 10.22035/ijcr.2016.321
- تدین راد، علی، نجف پور، سارا و آل سید غفور، سید محسن (1402). تحلیل پی­آمدهای چند فرهنگ گرایی در ایران بر مدار آرای منتقدان. مطالعات میان فرهنگی، 18 (55)، 209-238. https://www.magiran.com/p2644041
- جمشیدی، محمدحسین (1396). بررسی و تبیین مقوله صلح در نظریه، مدینه المسالمه (شهر صلح) فارابی و نظریه صلح پایدار کانت. جستارهای سیاسی معاصر، 8 (3)، 1-28. https://www.ensani.ir/fa/article/395380
- حافظ نیا، محمدرضا (1393). جغرافیای سیاسی ایران. تهران: سمت.
- خالق پناه، کمال و سنایی، علی (1399). مدرنیته و صورت­بندی گفتمانی سیاست فرهنگی: تحلیل گفتمان سیاست فرهنگی دولتی در ایران (1285 ه.ش تا به امروز). جامعه­شناسی کاربردی، 31 (3)، 57-74.
- دلاوری، ابوالفضل (1387). درآمدی نظری بر حل منازعات سیاسی. سیاست، 38 (3)، 41-69. https://jpq.ut.ac.ir/article_27328.html
- ذکائی، محمد سعید و شفیعی، سمیه سادات (1389). کالبدشکافی سیاست‌گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در حوزه سبک زندگی دختران. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6 (20)، 77-119. https://www.jcsc.ir/article_19756.html
- رجایی، رووف و جوادی ارجمند، محمدجعفر (1398). حل‌وفصل منازعات سیاسی در جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر تشکل­ها و جناح­های سیاسی. علوم سیاسی، 15 (46)، 1-23. https://sanad.iau.ir/Journal/psq/Article/1101714/FullText
- رهبری، مهدی (1395). قدرت، گفتگو و صلح. حقوق بشر، 11 (1)، 45-72.
- زارعی، بهادر (1397). اصالت صلح در اندیشه سیاسی اسلام و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. سیاست، 48 (3)، 689-671. https://doi.org/10.22059/jpq.2018.39095.1006187
- زارعی، غفار و هاشم‌پور، پیروز (1397). ابعاد هویت ایرانی در فرایند جهانی‌شدن (مورد مطالعه: بُعد اسلامیت). سپهر سیاست، 5 (15)، 103-138. https://civilica.com/doc/856294
- سلیمانی، طاهر، صامت، علیرضا، قیومی، عباسعلی، کاوسی، اسماعیل و رشیدپور، علی (1401). شناسایی و تحلیل چهارچوب سیاست‌گذاری فرهنگی جهت ایجاد تحول هویت فرهنگی جوانان استان ایلام. مطالعات راهبردی فرهنگ، 2 (7)، 109- 134. https://doi.org/ 10.22083/scsj.2023.376403.1077
- سید امامی، کاووس (1391). گوناگونی فرهنگی و ضرورت پاسداری از آن. مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 13 (20)،169- 191. http://noo.rs/3I24m
- شریفی، سید علیرضا و فاضلی، عبدالرضا (1391). واکاوی سیاست‌گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران (آسیب‌ها و راهبردها). مجلس و راهبرد، 19 (69)، 55-90. https://nashr.majles.ir/article_54.html
- شعبانی، رضا (1386). ایرانیان و هویت ملی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- شعبانی، رضا (1392). مبانی تاریخ اجتماعی ایران. تهران: قومس.
- شیخ‌زاده، حسین (1385). نخبگان ایران و توسعه. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
- صالحی امیری، سید رضا (1401). مفاهیم و نظریه­های فرهنگی. تهران: ققنوس.
- غرایاق زندی، داود و ماکویی، سویل (1398). بنیان­های طبیعی صلح و دوستی در آیین نوروز. تحقیقات فرهنگی، 12 (2)،1- 23. https://civilica.com/doc/1010191
- فاضل، ابوتراب (1376). موانع رشد جامعه مدنی در ایران: 157-1332. کارشناسی ارشد رشته علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی: دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی.
- قاسمی، روح­الله (1392). چگونگی تحقق وفاق اجتماعی در بوشهر. مطالعات ملی، 14 (56)، 73- 98.
- کاظمی، حجت و بصیرنیا، غلامرضا (1397). منازعات درونی ساخت سیاسی و چالش بازتولید فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات میان فرهنگی، 13 (37)، 9-35. http://noo.rs/d4LYz
- کاویانی‌راد، مراد (1389). ناحیه‌گرایی در ایران از منظر جغرافیای سیاسی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- گل محمدی، احمد (1395) هویت‌سازی دولت‌پسندانه: هویت اسلامی در داستان‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. دولت پژوهی، 2 (6)، 1-38.   https://doi.org/10.22054/tssq.2016.4741
- گودرزی، حسین (1387). تکوین جامعه­شناختی هویت ملی در ایران، با تأکید بر دوره صفویه. تهران: تمدن ایرانی.
- ماکویی، سویل (1395). جلوه‌های کارکردی صلح در آیین نوروز؛ ثبات، عدالت، رهایی. فرهنگ مردم ایران، (44)،75-91. https://www.ensani.ir/fa/article/357554
- متقی، افشین، جان‌پرور، محسن و قربانی سپهر، آرش (1397). نگرشی نو در بازتعریف مفهوم ژئوپلیتیک صلح. پژوهش­های روابط بین‌الملل، 8 (1)، 127-160. https://www.iisajournals.ir/article_82468.html
- مرشدی زاد، علی (1387). نمادها و آیین­ها در ایران پس از انقلاب اسلامی و نقش آن­ها در همبستگی ملی. مطالعات ملی، 9 (36)، 73-98. https://dor.isc.ac/dor/ 20.1001.1.1735059.1387.9.36.4.9
- مقصودی، مجتبی (1400). مصالحه سیاسی و توسعه در ایران؛ بررسی چند گزاره نظری و انضمامی. علوم سیاسی، 16 (4)،181- 219. https://doi.org/10.22034/ipsa.2022.4445.3861
- مقصودی، مجتبی (الف1401). دولت­ها و مسئولیت اجتماعی – نهادی صلح سازی در جوامع چند فرهنگی. دولت پژوهی، 8 (29)،60- 85. https://doi.org / 10.22054/TSSQ.2022.67403.1244
- مقصودی، مجتبی (ب1401). بررسی انتقادی مطالعات قومی از منظر صلح. مطالعات ملی، 23 (89)، 81-97.
- موثقی، سید احمد (1386). گفتگو و توسعه. سیاست، 37 (2)، 191-227. https://jpq.ut.ac.ir/article_18704_0.html
- موثقی، سید احمد (1400). توسعه صلح­محور و ارکان آن. سیاست، 51 (2)، 615-638. https://doi.org/10.22059/jpq.2021.83367
- مولادوست، کیومرث، پژهان، علی و دانش­پژوهان، منوچهر (1402). کارکردهای جامعه‌شناختی آیین­های ایرانی در صلح و امنیت منطقه. فرهنگ و ادبیات آیینی، 2 (1)، 205-230. https://doi.org/ 10.22077/jcrl.2023.6845.1066
- میر کوشش، امیر هوشنگ و نوری صفا، شهرزاد (1392). هستی­شناسی صلح بین­الملل در بستر فرهنگ مدارا و صلح ایرانی. راهبرد، 22 (3)، 7-32. https://rahbord.csr.ir/issue_17072_17075.html
- نظری، علی‌اشرف و باقری، صمد (1391). هویت فرهنگی ایران در فرایند جهانی‌شدن: ظرفیت‌ها و چشم‌اندازها. مهندسی فرهنگی، 6 (65 و 66)، 63-86. https://www.ensani.ir/fa/article/314885
- نقیب‌زاده، احمد (1381). تأثیر فرهنگ ملی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
- نیاکوئی، امیر (1393). جامعه­شناسی منازعات سیاسی در ایران (انتخابات 1388). علوم سیاسی، 10(1)، 230-199. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735790.1393.10.1.7.4
 
- Barker, C. (2004). The Sage dictionary of cultural studies. London: SAGE Publications.
-Galtung, J. & Scott, P. D. (2008). Democracy, peace, development. Oslo: Kolofon Press.
- Gray, Clive (2010). Analysing Cultural Policy: Incorrigibly Plural or Ontologically Incompatible? International Journal of Cultural Policy, 16 (2), pp. 215-230. https://doi.org/10.1080/10286630902935160
- Parekh, B. (2005). Democracy, nationalism and multiculturalism. In R. Maiz & F. Requejo (Eds.), Dialogue between cultures. London & New York: Frank Cass Publications.
Parekh, B. (2008). The politics of identity: Political principles for an interdependent world. New York: Palgrave Macmillan.
-Sassatelli, M. (2006). The logic of Europeanizing cultural policy. In U. H. Meinhof & A. Triandafyllidou (Eds.), Transcultural Europe: Cultural policy in a changing Europe. London: Palgrave Macmillan.