تاریخ نامه انقلاب

تاریخ نامه انقلاب

تحلیل و بررسی سیاست یکسان­ سازی لباس در سبزوار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
چکیده: از برنامه‌های رضاشاه در دوران حکومتش، یکسان‌سازی فرهنگی بود که در قالب نوع پوشش مردان و زنان ایران نمایان شد. این سیاست فرهنگی، با توجه به گستردگی سرزمینی، پراکندگی جمعیت و تنوع قومی ـ مذهبی جامعه ایران، کاری بسیار دشوار بود. رضاشاه برای تحقق این سیاست، از الگوهای غربی و آنچه در کشور همسایه (ترکیه) اتفاق افتاده بود، بهره جست و در نخستین گام، قانون متحدالشکل کردن البسه را در دی‌ماه 1307 به تصویب رساند. با تصویب قانون مزبور، مردان و زنان در هر کجای ایران و از هر طبقه و قشری، می‌بایست لباس فرم که تعاریف مشخصی در نظامنامه برای آن تعیین شده بود، بر تن می‌کردند و سرپیچی از قانون، پیامدهای ناگواری برای متخلفین به دنبال داشت. قانون متحدالشکل لباس در شهرستان سبزوار نیز اجرا شد. مقاله حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که این سیاست فرهنگی چگونه و با چه روش‌هایی در سبزوار و روستاهای تابعه اجرا شد و واکنش اهالی به آن چگونه بود؟ مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اسناد آرشیوی، نحوه اجرا و کنش‌های مردم سبزوار و روستاهای تابعه را مورد بررسی قرار داده است. نتایج به‌دست‌آمده مؤید آن است که سیاست فرهنگی آمرانه رضاشاه در شهری کوچک چون سبزوار و روستاهای آن، با موفقیت همراه نبود؛ زیرا تغییر در پدیده‌های فرهنگی، نیازمند گذشت زمان و فرایندی تدریجی است و با تدوین و صدور دستورالعمل و بخشنامه، هیچ‌گاه محقق نمی‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis and Examination of the Uniform Clothing Policy in Sabzevar

نویسنده English

hasan shamsabadi
PhD (History of Islamic Revolution), Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Thran, Iran.
چکیده English

One of Reza Shah’s major cultural initiatives during his reign was the project of cultural homogenization, which manifested most visibly in the enforced transformation of clothing styles for Iranian men and women. Implementing this cultural policy was highly challenging given Iran’s vast geography, dispersed population, and significant ethnic and religious diversity. To advance this agenda, Reza Shah drew upon Western models as well as reforms undertaken in neighboring Turkey, and in the first step, enacted the Uniform Clothing Law in December 1928. Following its ratification, men and women across Iran—regardless of region, class, or social background—were required to adopt standardized attire as defined in the official regulations, and violations of the law carried serious consequences.
This policy was also enforced in the city of Sabzevar. The present article seeks to answer how this cultural policy was implemented in Sabzevar and its surrounding villages, and how local residents responded to it. Using a descriptive–analytical method and relying on archival documents, the study examines the mechanisms of enforcement and the reactions of the inhabitants of Sabzevar and its rural districts. The findings indicate that Reza Shah’s top‑down cultural policy did not achieve success in a small city like Sabzevar or its villages, as cultural change requires time and gradual processes and cannot be realized merely through the issuance of directives and regulations.

کلیدواژه‌ها English

cultural homogenization
uniform clothing
Reza Shah
Sabzevar
resistance
منابع
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، شماره بازیابی 204، سند شماره 8481، سند پیوست شماره 2.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، شماره بازیابی 293، سند شماره 6432، سند پیوست شماره 3.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، شماره بازیابی 310، سند شماره 18514، سندهای پیوست شماره 5 و 6.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، شماره بازیابی 290، سند شماره 4688، سند پیوست شماره 11.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 11، شماره پرونده 64، سند پیوست شماره 8.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 11، شماره پرونده 589.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 11، شماره پرونده 64، سند پیوست شماره 4.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 13، شماره پرونده 80.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 14، شماره پرونده 103.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 16، شماره پرونده 105.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 381، شماره پرونده 18، سند پیوست شماره 10.
- آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 7، شماره پرونده 215، سند پیوست شماره 1.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 7، شماره پرونده 215، سند پیوست شماره 7.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 7، شماره پرونده 215، سند پیوست شماره 12.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 7، شماره پرونده 215، سند پیوست شماره 9.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 11، شماره پرونده 2.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 14، شماره پرونده 91.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، پاکت شماره 2900008541.
-آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، حلقه فیلم شماره 11، شماره پرونده 590.
-آرشیو مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری، شماره بازیابی 149.
- بشیریه، حسین (1384). موانع توسعه سیاسی در ایران. تهران: گام نو.
- بصیرت منش، حمید (1385). علما و رژیم رضاشاه: نظری بر عملکرد سیاسی-فرهنگی روحانیون در سال‌های 1305 تا 1320. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- جعفری، مرتضی، اسماعیل‌زاده، صغری و فرشچی، معصومه (به کوشش) (1373). واقعه کشف حجاب: اسناد منتشر نشده از واقعه کشف حجاب در عصر رضاخان. تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
- روزنامه بهار (28/4/1314)، سال 18، شماره 1971.
-روزنامه بهار (31/6/1309)، سال 13، شماره 801.
-روزنامه شهامت (28/1/1317)، سال 10، شماره 110.
-روزنامه طوس (25/3/1314). سال اول، شماره 79.
-روزنامه طوس (25/4/1314)، سال اول، شماره 91.
- روزنامه طوس (31/4/1314)، سال اول، شماره 93.
- روزنامه طوس (2/5/1314)، سال اول، شماره 94.
- سازمان ملی ایران (1371). خشونت و فرهنگ: اسناد محرمانه کشف حجاب. تهران: سازمان ملی ایران.
- سلیمانی‌یان ، مسلم، یاری، سیاوش و امینی، زلیخا (1399). واکاوی عوامل و جهت‌گیری قیام ملاخلیل منگور علیه سیاست رضاشاه برای متحدالشکل کردن لباس. تاریخ اسلام، 21(1)، 169-196.
-                     https://www.ensani.ir/fa/article/427693 /
- شمس‌آبادی، حسن (1390). انقلاب اسلامی در سبزوار. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
-علوی، نصرت خاتون (1396). نگاهی به همسان‌سازی لباس و کشف حجاب در سیستان و بلوچستان دوره رضاشاه. تاریخ نو، 7 (20)، 3-20. http://noo.rs/9ahcl
- فردوست، حسین (1382). ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. تهران: اطلاعات.
- فیاضی، عمادالدین (1378). حاج شیخ عبدالکریم حائری (مؤسس حوزه علمیه قم). تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
-مدنی، سید جلال‌الدین (1391). تاریخ سیاسی معاصر ایران. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- منظور الاجداد، سید محمدحسین (1380). سیاست و لباس (گزیده اسناد متحدالشکل شدن البسه 1307 ـ 1318). تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
- مؤسسه فرهنگی هنری قدر ولایت، (1399). محاکمه رضاخان و روشنفکران پیرامون او موضوع اتهام: تغییر لباس ملی ایرانیان. تهران: مؤسسه فرهنگی هنری قدر ولایت.
- هدایت، مهدیقلی‌ (1329). خاطرات و خطرات. تهران: شرکت چاپ نگین.
- هدایت، مهدیقلی‌(1375). خاطرات و خطرات. تهران: زوار