تاریخ نامه انقلاب

تاریخ نامه انقلاب

نقش سیاست­های محیط زیستی دولت پهلوی در بیگانگی جامعه از محیط زیست

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه مطالعات محیطی و تاریخی، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی(سمت)، تهران، ایران.
چکیده
چکیده: با توجه به اهمیت مشارکت عمومی و حضور فعال مردم در موفقیت اقدامات مرتبط با حفاظت از محیط‌زیست، این مقاله با استفاده از روش تحقیق تاریخی می‌کوشد ضمن تحلیل سیاست‌های محیط‌زیستی دولت ایران، به‌ویژه در پیوند با تجددسازی آمرانه، الگوی نهادی سیاست‌گذاری و رویکرد تنبیهی در قوانین محیط‌زیستی، به بررسی سهم دولت پهلوی و تأثیر سیاست‌های آن بر کاهش مشارکت عمومی در حفاظت از محیط‌زیست و به یک معنا، بیگانگی مردم با محیط‌زیست بپردازد. همچنین پژوهش حاضر درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که دولت پهلوی چه نقشی در عدم مشارکت فعال عمومی در حفاظت از محیط‌زیست داشته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در ایران، به دلیل سیطره دولت اقتدارگرا، غلبه الگوی نهادی سیاست‌گذاری و رویکرد دستوری در برنامه‌ریزی توسعه، همراه با قانون‌گذاری‌های متکی بر راهکارهای انتظامی ـ انضباطی، عرصه برای حضور فعال مردم در حفاظت از محیط‌زیست روزبه‌روز تنگ‌تر می‌شد. این عوامل مانع از تبدیل مسائل محیط‌زیستی به یک مسئله اجتماعی شدند. از آنجا که دولت پهلوی در پی بهره‌گیری از توان قضایی، تقنینی و نظام اداری خود برای مدیریت تمامی امور مرتبط با حفاظت از محیط‌زیست بود، نتوانست از ظرفیت نیروهای مردمی در این عرصه بهره‌مند شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The role of environmental policies of the Pahlavi government in the alienation of the society from the environment

نویسنده English

mahdi rafati panah mehrabadi
assistant professor of the department of historical and environmental studies, the organization for researching and composing university textbooks in the Islamic science and the humanities, Tehran, Iran.
چکیده English

considering the importance of public participation and the active presence of people in the success of measures related to environmental protection, this article, using the historical research method, tries to analyze the environmental policies of the Iranian government, especially in connection with authoritarian modernization, institutional model of policy-making and a punitive approach in environmental laws will address the contribution of the Pahlavi government and the impact of its policies on the reduction of public participation in environmental protection and, in a sense, the alienation of people from the environment. The findings of the research show that in Iran, due to the dominance of the authoritarian government, the dominance of the institutional model of policy-making and the imperative approach of development planning and because of using legislations relying on Punitive solutions, the arena for people's active participation in environmental protection was shrinking. these factors prevented environmental issues from becoming social issues.

کلیدواژه‌ها English

environmental policies
Pahlavi government
alienation from the environment
authoritarian modernization
public participation
منابع
- بشیری، عباس و دیگران (1394). نظام حاکم بر حقوق کاربردی آب. تهران: جنگل.
- پهلوی، محمدرضا شاه (بی­تا). پاسخ به تاریخ. بی­جا: بی­نا.
- پهلوی، محمدرضاشاه (1345). انقلاب سفید. تهران: کتابخانه سلطنتی پهلوی.
- ذوالفقاری، یوسف (1395). حقوق آب. تهران: مجد.
- رفعتی پناه، مهدی (1402). تحلیل قانون‌گذاری توسعه در ایران با استفاده از روش دستور زبان نهادی (1341-1356). تاریخ ایران، 15(2)، 179-199. https://doi.org/10.52547/irhj.15.2.179
- رفعتی پناه مهرآبادی، مهدی (1402). توسعه و تخریب. تهران: شیرازه کتاب ما.
- رفعتی پناه مهرآبادی، مهدی (1400). سیاست­های محیط­زیستی و تضاد اجتماعی در ایران: (مطالعه موردی حیات وحش و گونه­های جانوری). مطالعات تاریخ فرهنگی، 13 (47)، 39-63. https://www.chistorys.ir/article_203592.html
- روزنامه اطلاعات (6/5/ 1352) شماره 14162.
-روزنامه اطلاعات (12/6/ 1352)، شماره 14194.
-روزنامه اطلاعات (19 /1/ 1353)، شماره 14373.
-روزنامه اطلاعات (21 /1/ 1353)، شماره 14375.
- سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (ساکما)، سند 293-71193.
- سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (ساکما)، سند 7-367.
- سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (ساکما)، سند 9090-350.
- سازمان برنامه (بی­تا). فرمایشات شاهنشاه در جلسه تاریخی روز هشتم دیماه 1349 و گزارش امیر عباس هویدا نخست­وزیر و خداد فرمانفرمائیان مدیر عامل سازمان برنامه. بی­جا: سازمان برنامه.
- سازمان حفاظت محیط زیست (1354). طرح پاکسازی کرانه­های دریای شمال. تهران: سازمان حفاظت محیط زیست.
- شامخی، تقی (1390)، قوانین و مدیریت منابع طبیعی و جنگلها و مراتع، تهران: دانشگاه تهران.
- علم، امیر اسدالله (1379). یادداشت­های علم. ویرایش علینقی عالیخانی، تهران: کتابسرا.
- فرمانفرمائیان، فاطمه با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست (بی­تا). زن ایرانی و محیط زیست. بی­جا: بی­نا.
- فیروز، اسکندر (1392). خاطرات اسکندر فیروز: دو دهه تلاش برای حفظ طبیعت و محیط زیست ایران. تهران: تدبیر روشن.
-گروه برنامه­ریزی امور آبزیان و حیوانات وحشی (بی‌تا). آبزیان و حیوانات وحشی در دور­ان برنامه عمرانی پنجم. گروه برنامه­ریزی امور آبزیان و حیوانات وحشی، بی­جا.
-مجموعه قوانین سال 1335 (1335). روزنامه­ رسمی کشور شاهنشاهی ایران. بی­جا: روزنامه رسمی.
-مجموعه قوانین سال 1339(1339). روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی ایران. بی­جا: روزنامه رسمی.
-مجموعه قوانین سال 1342(1342). روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی ایران. بی­جا: روزنامه رسمی.
-مجموعه قوانین سال 1348(1348). روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی ایران، بی‌جا: روزنامه رسمی.
- مجموعه قوانین و مقررات سال­های 1321-1330 (1388). تهران: روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
- مجنونیان، هنریک (1393). مناطق حفاظت شده. تهران: دی نگار.
- مجیدی، عبدالمجید (1381). خاطرات عبدالمجید مجیدی. ویراستار حبیب لاجوردی، تهران: گام نو.
- مجیدی، عبدالمجید، فرمانفرمائیان، خداداد و گودرزی، منوچهر (1381). توسعه در ایران. تهران: گام نو.
- مرکز پژوهش­های مجلس «قانون آب و نحوه ملی شدن آن».http://rc.majlis.ir/fa/law/show/96242?keyword
- مرکز پژوهش­های مجلس «قانون شکار و صید». https://rc.majlis.ir/fa/law/show/96050
- مرکز پژوهش­های مجلس «قانون تجدید تشکیلات و تعیین وظایف سازمان‌های وزارت کشاورزی و منابع طبیعی و انحلال وزارت منابع طبیعی». https://rc.majlis.ir/fa/law/show/96762
-مرکز پژوهش­های مجلس. «قانون حفاظت و بهره­برداری از جنگل­ها و مراتع». https://rc.majlis.ir/fa/law/show/96108
- مرکز پژوهش­های مجلس. «قانون صندوق عمران مراتع».http://rc.majlis.ir/fa/law/show/96564
- میراحمدی، منصور و جباری نصیر، حسن (1389). الگوی نظری دولت مطلقه و پیدایی دولت شبه مدرن در ایران. علوم سیاسی، 6(1)، 167-199. http://noo.rs/AXa3w
- میردامادی، مهدی، باقری­ورکانه، عباسعلی و اسمعیلی، سمیه (1389). بررسی میزان آگاهی دانش آموزان متوسطه شهر تهران از حفاظت محیط زیست. علم و تکنولوژی محیط زیست، 12(1)، 201-216. https://civilica.com/doc/1291462
- نقیب زاده، احمد (1379). دولت رضاشاه و نظام ایلی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- هریس، کوان (1398). انقلاب اجتماعی: سیاست و دولت رفاه در ایران. ترجمه محمد رضا فدایی، تهران: شیرازه کتاب ما.
- هوگلند، اریک (1392). زمین و انقلاب در ایران (1340-1360). ترجمه فیروزه مهاجر، تهران: شیرازه کتاب ما.