Tarikhname-ye Enghelab

Tarikhname-ye Enghelab

Missionary Schools in Iran: From the Reactions of Religious Authorities to the Supreme Council of Education’s Resolutions

Document Type : Original Article

Author
rahim roohbakhsh
Senior Document expert, head of the documents center of the Supreme Council of Education, Tehran, Iran.
10.22034/te.2026.474564.1251
Abstract
During the Qajar era, Iran was profoundly influenced by the wide‑ranging transformations resulting from increased interaction with the Western world, one of the most significant of which was the emergence of a modern educational system. The introduction and establishment of this system unfolded through several stages, including sending students abroad, the founding and operation of missionary schools, the establishment of Dar al‑Funun, and the development of national schools. Each of these stages was accompanied by its own challenges and fluctuations. Among them, the activities of missionary schools—whose objectives extended beyond education to include religious proselytization and, at times, political aims—faced the greatest degree of opposition and diverse reactions. Accordingly, the present study focuses on examining how Shi‘i religious authorities, as well as the officials of Iran’s educational system, responded to the educational and missionary activities of these schools. Using a descriptive‑analytical approach and drawing on historical documents, including the texts of legal inquiries (istiftāʾāt) addressed to several religious authorities, the article demonstrates that reactions to missionary schools can be categorized into two main groups: supporters and opponents. It further shows that educational officials, particularly members of the Supreme Council of Education (Shurā-ye ʿĀlī-ye Maʿāref), warned about the religious and political implications of foreign schools in Iran and emphasized the necessity of regulating and supervising their activities.
Keywords
Missionary schools
religious authorities
proselytization
Supreme Council of Education
resolutions
Subjects
منابع
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(1 میزان1302 )، مصوب جلسه 36.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش( 13/8/1302)، مصوب جلسه 40 .
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(30/2/1403)، مصوب جلسه 23.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(6/3/1304)، مصوب جلسه 24.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(25/6/1304)، مصوب جلسه 32.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(30/9/1304)، مصوب جلسه 37.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(15/4/1305)، مصوب جلسه 49.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(6/7/1305)، مصوب جلسه 55.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(16/2/1306)، مصوب جلسه 76.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(20/2/ 1306)، مصوب جلسه 77.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(3/3/1306)، مصوب جلسه 99.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(18/12/1306)، مصوب جلسه 103.
- آرشیو مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(18/10/1307)، مصوب جلسه 129.
- اسلامی، محسن (1403). دورنمایی از جامعه تعلیمات اسلامی به قلم محسن اسلامی فرزند حجت الاسلام شیخ عباسعلی اسلامی. نشریه دربند (ویژه تربیت: مدرسه آوردگاه تربیت نسل‌ها). (3).
- حائری، عبدالهادی (1365). نخستین رویارویی‌های اندیشه گران ایران با دو رویه تمدن غرب. تهران: امیرکبیر.
- حبل‌المتین(30/8/ 1288/ 8 ذی‌القعده 1327)، سال 17، شماره 20.
- دشتکی‌نیا، فرهاد (1398). بررسی نقش رقابت‌های میسیون‌های مذهبی در تأسیس نخستین مدارس نوین در آذربایجان. در: تاریخ آموزش در ایران، مجموعه مقالات چهارمین همایش آموزش تاریخ در مدارس، به کوشش جمشید روستا و رحیم روح‌بخش، تهران: نگارستان اندیشه.
- سالور، مسعود و افشار، ایرج (به کوشش) (1374). روزنامه خاطرات عین‌السلطنه. تهران: اساطیر.
- رینگر، مونیکا ام (1381). آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس.
- سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)، شماره 2/195/4163/63002.
- شادکام، مهدی (1400). آموزش در دوره گذار ناصری. در کتاب تاریخ تحولات نظام آموزشی نوین در ایران، مجموعه مقالات پنجمین همایش آموزش تاریخ در مدارس، به کوشش رحیم روح‌بخش و فریده حشمتی، تهران: نگارستان اندیشه، 1400، صص 87-27.
- شهبانی، علی (1403). ایران و آمریکا: تاریخ یک شروع. تهران: نگارستان اندیشه.
- فرجی، مهدی (1400). حبل‌المتین و ترقی ایران: نگاهی انتقادی به راهکارهای روزنامه حبل‌المتین کلکته در حوزه علوم جدید و تعلیم و تربیت عمومی. تهران: نقد فرهنگ.
- محبوبی اردکانی، حسین (1378). تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران. تهران: دانشگاه تهران.
- مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی (20/12/1300). مجموعه مصوبات و قوانین موضوعه قوه مقننه و سایر نهادهای قانونگذاری. لوح قانون، قانون شورای عالی معارف، مصوب مجلس شورای ملی (دوره چهارم)، قابل دسترسی در:
https://rc.majlis.ir
- مناشری، دیوید (1397). نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن. ترجمه محمدحسین بادامچی، تهران: حکمت سینا.
- منظورالاجداد، محمدحسین (1394). مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست: اسناد و گزارش‌هایی از آیات عظام نائینی، اصفهانی، قمی، حائری و بروجردی 1339-1292 ش. تهران: پردیس دانش.
- مینوی، مجتبی (1332). اولین کاروان معرفت. یغما، 6 (6)، 232-237. https://www.ensani.ir/fa/article/278923
 
 
 
Tarikhname-ye Enghelab
Volume 8, Issue 1
September 2026
Pages 163-190