تاریخ نامه انقلاب

تاریخ نامه انقلاب

تأملی در جایگاه اُمت‌باوری و ملت‌گرایی در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
فرهاد نام برادرشاد
دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. کارشناس اسناد خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
10.22034/te.2023.181935
چکیده
مفهوم واژه ملت و ایدئولوژی منتسب به آن ملی­گرایی، در طول تاریخ دست­خوش تغییراتی شده است. اگر در گذشته صرفاً به شکل وطن­پرستی و علاقه به موطن شناخته می­شد، به تدریج به پدید آمدن حاکمیت­هایی که داعیه حکومت ملی داشتند، یاری رساند. نهضت­های ملی به گسترش و رشد مفهومی ملت افزودند و حتی آن را به یک ایدئولوژی برای پیشبرد تبادلات انسانی مبدل ساختند. در برابر آن مفهوم اُمت­باوری و ایدئولوژی منتسب به آن (اسلام­گرایی)، زمینه سیاسی به خود گرفت و اسلام سیاسی پس از آن مطرح شد. گستره معنایی این دو مفهوم در طول زمان نوسان داشته و به واسطه قدرت حاکمیت، وابستگی نظام به یکی از این دو ایدئولوژی ارتقای کاربردی یافته و پا را فراتر از حدود جغرافیایی و تعیّن مکانی خود گذاشته است و مؤلفه­های نوینی برای خود طراحی کرده­اند. این پژوهش، با رویکرد اندیشه­نگر و تحلیل منابع کتابخانه­ای در پی پاسخ به این پرسش است که انقلاب اسلامی و طیف­های فکری جمهوری ویژه آن چه قرائتی از مفاهیم ملت و اُمت دارند و این قرائت چه تحولی یافته است؟
این مطالعه ظرفیت­های بررسی ساختار درونی اندیشه امت و ملت، توضیح چگونگی معنایابی مفاهیم، رقابت یا غیریت­سازی این مفاهیم در طیف­های مختلف فکری جامعه را بررسی می­کند و به تحلیل گفتمان اندیشگی این جریان­ها می­پردازد. در نهایت این مطالعه می­کوشد با روش ایده­آل تیپ وبری، غایت آمال هر جریان را توصیف کند و آرمان هر طیف در تعامل یا تقابل با امت یا ملت مطرح می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
اُمت‌باوری
ملت‌باوری
جریان‌های فکری
انترناسیونالیسم
ام‌القری

موضوعات

عنوان مقاله English

Contemplative on the place of Ummat bavari and Mellat bavari in the Islamic Republic of Iran

نویسنده English

farhad Nambaradarshad
PhD Doctoral student of Islamic Revolution History, Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Thran, Iran, Manuscripts expert of National Library and Records Organization of Iran.
چکیده English

The concept of the word Mellat and the ideology attributed to it, nationalism, have undergone changes throughout history. If in the past it was known only in the form of patriotism and love for the country, it gradually helped the emergence of governments that claimed national government. National movements added to the expansion and growth of the concept of the nation and even turned it into an ideology to advance human exchanges. Against that concept of Ummat bavari and the ideology attributed to it, Islamism assumed a political context and political Islam was raised after that. The semantic range of these two concepts has fluctuated over time, and due to the power of the government, the dependence of the system on one of these two ideologies has been functionally upgraded and has stepped beyond its geographical limits and location determination and has designed new components for itself. are This research, with a thought-oriented approach and analysis of library sources, seeks to answer the question, what is the interpretation of the concepts of Mellat and Ummat by the Islamic revolution and the intellectual spectrums of its special republic, and how has this interpretation evolved?

This study investigates the capabilities of examining the internal structure of the nation and thought, explaining how to find meaning in concepts, competition or alienation of these concepts in different intellectual spectrums of the society, and analyzes the thought discourse of these currents.

کلیدواژه‌ها English

Ummat bavari
Mellat bavari
currents of thought
internationalism
Am-al-Qari

  • منابع

    • ابراهیمیان، حجت­الله(1385). اسلام و ایران. برگرفته از کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران. تهران: کانون اندیشه جوان.
    • ابوالحسن تنهایی، حسین (1374). درآمدی بر مکاتب و نظریه­های جامعه­شناسی، گناباد: نشر مرندیز.
    • بابایی­زارچ، علی­محمد(1383). امت و ملت در اندیشه امام خمینی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
    • براتعلی­پور، مهدی(1395). مدیریت بحران­های سیاسی در فرآیند تثبیت انقلاب اسلامی. تهران. عروج.
    • بسته­نگار، محمد(1393). دکتر سحابی و اخلاق در سیاست و توسعه انسانی در اندیشه مهندس سحابی. تهران: نشر قلم.
    • حقیقت، سیدصادق(1397). «هویت ایران-اسلامی. تحلیلی گفتمانی». دو فصلنامه حقوق بشر.13(1)، 110-91.

    Doi: https://doi.org/10.22096/hr.2018.31641

    • خلیجی­اسکوئی، محسن و ارسطو، عبدالکریم.(1388). «ملی­گرایی و وحدت اسلامی، تعامل یا تقابل؟». فصلنامه مطالعات ملی. 10(40)، 159-180.

    Doi: 20.1001.1.1735059.1388.10.40.7.7

    • خمینی، (امام) سید روح­الله(1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    • ساروخانی، باقر(1376). روش تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • سحابی، عزت­الله(1381). «ارزیابی نیروهای ملی-مذهبی در بستر تحولات اجتماعی» بازتاب اندیشه. (34).  https://www.magiran.com/magazine/3459
    • سحابی، عزت­الله(1389). «ایران در جستجوی آزادی و برابری». (مصاحبه با مجله لوموند).
    • سحابی، عزت­الله(1394). «چرا ملی، چرا مذهبی؟». چشم­انداز ایران. (93)، 9-16.

    https://cheshmandaziran.ir/wp-content/uploads/2023/04/93.pdf

    • شریعتی، علی. امت و امامت. بی­جا. بی­نا. بی­تا.
    • شفایی، امان­الله(1391). «تبیین قلمرو آموزه اُمت در جوامع چند فرهنگی». حوزه علمیه. 17(4)، 133-162.  http://www.rcipt.ir/pdfmagazines/066/66.pdf
    • شیخاوندی، داور(1383). جامعه شناسی تجدد ماکس وبر، تهران: قطره.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین(1376). تفسیرالمیزان. تهران: بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبایی.
    • عمیدزنجانی، عباسعلی(1377). فقه سیاسی. ج3. تهران: امیرکبیر.
    • غرویان، محسن و قوامیان، شاکر(1380). «ملی­گرایی از دیدگاه اسلام». مجله معرفت. 10(11)، 94-104.  https://marifat.nashriyat.ir/node/1412
    • فروند، ژویینی (1362). جامعه شناسی ماکس وبر، ترجمه عبدالحسین نیک گهر. تهران: نیکان.
    • فیرحی، داوود(1382). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت.
    • قاسمی، محمدعلی(1389). «دیالکتیک اُمت و امامت در آرای امام خمینی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، 13(3)، 131-148.

    Dor: 20.1001.1.17350727.1389.13.49.6.7  

    • قمری، داریوش(1380). تحول ناسیونالیسم در 13232-1320. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
    • گل­محمدی. احمد(1380). «جهانی شدن و بحران هویت». فصلنامه مطالعات ملی. 3(10).  Dor:  1001.1.1735059.1380.3.10.1.8
    • لاریجانی، محمدجواد(1375). «حکومت اسلامی و مرزهای سیاسی». فصلنامه حکومت اسلامی. 1(2)، 49-37.

    http://www.rcipt.ir/pdfmagazines/002/002.pdf

    • لاریجانی، محمدجواد(1369). مقولاتی در استراتژی ملی. تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.
    • مطهری، مرتضی(1367). امامت و رهبری. تهران: انتشارات صدرا.
    • موثقی، احمد(1375). استراتژی وحدت اندیشه سیاسی. ج1، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    • نجاری، فریده، محمودی، مرتضی و زرگر، علی اصغر(1399). «نهضت آزادی در ایران پساانقلابی: تعارض منظومه­های معنایی». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی. 14(51)، 197-216.

    file:///C:/Users/mansoori/Downloads/IRA_Volume%2014_Issue%2051_Pages%20197-216.pdf

    • نوابخش، مهرداد(1386). مبانی نظریه در جامعه شناسی. تهران: پردیس دانش.
    • نیکونهاد، حامد و مکارم، روح­الله(1399). «تأملی بر چالش­های نظام امت امامت در تلاقی با اقتضائات دولت مدرن در نظم حقوق اساسی جمهوری اسلامی». فصلنامه دانش حقوق عمومی. 9(28)، 71-92.  Doi: 22034/qjplk.2020.197
    • نیکونهاد، حامد.(1397). نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران در پرتو نظریه امت و امامت. رساله دکتری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    • هوشمند، حسین. «تأملی در هویت ملی روشنفکری دینی». اخذ از سایت جرس.