پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Analysis of Ayatollah Khomeini's Speech Acts in His 3 June 1963 Speech تحلیل کنشهای گفتاری امام خمینی در سخنرانی 13 خرداد 1342 1 32 241496 10.22034/te.2026.565782.1290 FA علی باقری دولت آبادی استاد روابط بین‌الملل، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0000-0002-4584-5870 Journal Article 2025 12 12 Abstract: One of the most significant speeches delivered by Imam Khomeini during the events leading up to the Islamic Revolution is his historic address on 3 June 1963. The central question of this study is: based on John Searle’s speech act theory, what types of speech acts did Imam Khomeini employ in his 3 June 1963 speech, and what conclusions can be drawn from analyzing their frequency? This research was conducted using a descriptive‑analytical approach and a mixed (quantitative–qualitative) method. The data were collected through library and documentary research. The highest frequency belonged to assertive acts (61.11%), while no declarative acts were identified in the text. Imam Khomeini’s directive speech acts (20.37%) were predominantly direct speech acts expressed through positive and negative imperative sentences, ranging from strong to mild forms. The assertive and expressive acts (16.66%) were accompanied by various rhetorical and literary devices—such as repetition, brevity, and the use of third‑person pronouns—to enhance their persuasive impact. The findings indicate that, given the predominance of assertive acts in Imam Khomeini’s speech, he sought, first, to explain the country’s situation and the hidden motives behind the Shah’s decisions in light of major events since 1961, particularly the White Revolution referendum of 26 January 1963; second, to clarify the Shah’s relations with Israel and the United States; and third, while calling on the people to remain vigilant and to protest, to warn the Shah about the consequences of his decisions. چکیده: یکی از مهم‌ترین سخنرانیهای امام خمینی در طول حوادث منتهی به انقلاب اسلامی، سخنرانی تاریخی ایشان در 13 خرداد 1342 است. سؤال اصلی پژوهش این است که بر مبنای الگوی کنش گفتار جان سرل، امام در سخنرانی 13 خرداد 1342 از چه نوع کنش‌های گفتاری استفاده کردند؟ و از تحلیل فراوانی این کنش‌ها چه نتایجی حاصل می‌شود؟ این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش ترکیبی (کمّی-کیفی) انجام شده است. دادهها به دو روش کتابخانهای و اسنادی گرداوری شدهاند. بیشترین کنش گفتاری، مربوط به کنش اظهاری (11/61 درصد) بود و هیچ کنش اعلانی در متن شناسایی نشد. کنشهای کلامی امام خمینی در بعد ترغیبی (37/20 درصد) بیشتر از نوع کنش گفتاری مستقیم و جملات امری مثبت و منفی بود که طیفی از شدید تا ملایم را شامل می‌گردید. کنشهای اظهاری و عاطفی (66/16 درصد) برای تأثیرگذاری بیشتر با صنایع ادبی و بلاغی مختلف ازجمله تکرار، ایجاز، استفاده از ضمیر سوم شخص و...توأم گردیده بودند. نتایج پژوهش بیانگر این است که با توجه به فراوانی کنش اظهاری در بین کنش‌های گفتاری امام خمینی ایشان درصدد بودند تا با توجه به حوادث مهم پیش‌آمده از سال 1340 به بعد و به‌طور خاص برگزاری رفراندوم انقلاب سفید در 6 بهمن 1341، اولاً به تبیین شرایط کشور و دلایل پنهان تصمیم شاه بپردازند؛ ثانیاً ارتباط شاه با اسرائیل و آمریکا را تشریح سازند و ثالثاً ضمن دعوت مردم به هوشیاری و ضرورت اعتراض، هشدارهای لازم را به شاه در خصوص عواقب تصمیماتش بدهند.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241496_b0db75947e691ddfee3496f82a7a6791.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Elucidating Imam Khomeini’s Identity‑Based Approach in Confronting the Global Hegemonic System تبیین رویکرد هویتی امام خمینی در مواجهه با نظام سلطه جهانی 33 56 253270 10.22034/te.2026.463121.1244 FA حمید بصیرت منش استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. 0009-0008-9557-9807 محمد طهماسبی برنا دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. 0009-0003-5866-183X Journal Article 2025 07 10 Abstract: The victory of the Islamic Revolution brought about a fundamental transformation in international relations. The global aims and ideals of the Islamic Revolution, articulated through a distinct identity, present a vision of an ideal society. Drawing on constructivist theory and centered on the concept of identity, this article addresses the following question: How did the process of forming a distinct Islamic identity within the revolutionary system and constructing a transregional identity lead to the emergence of a confrontational stance toward the global hegemonic order at a negative level, and the pursuit of an ideal alternative order at a positive level? The purpose of this study is to examine this transnational identity and to elucidate its indicators and implications in shaping a distinctive approach toward global hegemony, influenced by the political thought of Imam Khomeini. It appears that Imam Khomeini’s approach, as the leader of the Islamic Revolution—embodied in the slogan “Neither East nor West” and grounded in the ideology of the Revolution through a return to selfhood and attention to oppressed nations—contributed to the theorization of the Revolution’s ideals and mission on a global and transregional scale. The findings indicate that the confrontational orientation in Imam Khomeini’s thought is intertwined with the universal aspirations of the Islamic Revolution, extending from theoretical opposition to hegemonic systems to efforts aimed at establishing a desirable order based on Islamic values and aligned with a unifying strategic vision. The research method is descriptive‑analytical, and data collection is based on documentary and library sources. چکیده: پیروزی انقلاب اسلامی تحولی بنیادین در روابط بین‌الملل ایجاد کرد. اهداف و آرمان‎های جهانی انقلاب اسلامی، در قالب هویتی متمایز، تصویری از جامعه‌ای آرمانی ارائه می‌دهد. این مقاله با استفاده از نظریه سازه‌انگاری و با محوریت مفهوم هویت، به این پرسش اصلی پاسخ می‌دهد که روند ایجاد هویت متمایز اسلامی در نظام انقلابی و برساخت هویت فرامنطقه‌ای چگونه منجر به شکل‌گیری انگاره‌ای تقابل‌جویانه با نظام سلطه در سطحی سلبی و ایجاد نظام مطلوب در سطحی ایجابی شده است. هدف این پژوهش، بررسی این هویت فراملی و تبیین شاخص‌ها و پیامدهای آن در شکل‌گیری رویکردی متمایز نسبت به جهان سلطه با تأثیرپذیری از اندیشه سیاسی امام خمینی است. به نظر می‌رسد رویکرد امام خمینی، به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامی، با شعار «نه شرقی، نه غربی» و با محوریت ایدئولوژی انقلاب اسلامی در قالب بازگشت به خویشتن و توجه به ملت‌های مظلوم، موجب تئوریزه شدن آرمان‌ها و رسالت انقلاب اسلامی در سطحی جهانی و فرامنطقه‌ای شده است. دستاورد این بررسی نشان می‌دهد که رویکرد تقابل‌جویانه در اندیشه امام، درهم‌تنیدگی و همسویی با آرمان‌های جهان‌شمول انقلاب اسلامی را در پی داشته و از تقابل نظری با نظام‌های سلطه تا تلاش برای ایجاد نظام مطلوبی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی و در راستای راهبرد وحدت‌گرایانه امتداد یافته است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و شیوه گردآوری داده‌ها اسنادی و کتابخانه‌ای است.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_253270_2d633a2957f36503fd2decbb39c92b76.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 The Capacity of Iranian Culture and Its Relation to Peace and the Goal of Development: A Review of Cultural Policy Approaches in the Islamic Republic ظرفیت فرهنگ ایرانی و نسبت آن با صلح و هدف توسعه؛ (نگاهی به رویکرد سیاست فرهنگی در دوره جمهوری اسلامی) 57 82 241501 10.22034/te.2026.565408.1288 FA عبدالرحمن حسنی فر دانشیار تاریخ سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، . ایران. 0000-0002-4810-8622 مجید عباس زاده مرزبالی دکتری علوم سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران. ایران. Journal Article 2025 12 10 Abstract: Achieving peace has always been one of the most fundamental aspirations and objectives of human societies throughout history. However, with the increasing prominence of goals related to collective human life, attention to the concept of peace—both domestically and internationally—has gained greater significance. Moving toward peace requires the establishment, expansion, and deepening of peaceful thought and practice. Given the extensive power, reach, and influence of the state, a substantial part of the responsibility for realizing peace rests upon it. One of the key mechanisms available to the state is the adoption of appropriate cultural policies, which can draw upon the historical capacities of Iranian culture and its shared cultural elements. Accordingly, this article asks how Iranian culture can contribute to enhancing peace in contemporary Iran, and what imperatives this cultural foundation places before the Islamic Republic in the realm of cultural policy. The article argues that Iranian culture—rooted in peace‑oriented foundations that have historically fostered empathy, cooperation, consensus, and national cohesion—can likewise support the establishment, expansion, and deepening of peace under current conditions. Within this framework, the essential task before the government is to adopt a realistic, diagnostic, and context‑sensitive approach that enables a precise understanding of this cultural capacity and its effective application in practice. Such an approach would strengthen peace among public‑sphere actors and the broader population, thereby facilitating the country’s progress toward goals such as development. The research method employed is descriptive‑analytical. چکیده: دستیابی به «صلح» همواره از مهم‌ترین خواسته‌ها و اهداف جوامع بشری در طول تاریخ بوده است، اما امروزه با برجسته شدن اهداف مرتبط با زیست جمعی انسان‌ها، توجه به مقوله صلح در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی اهمیت بیشتری یافته است؛ زیرا قرار گرفتن در این مسیر مستلزم برقراری، گسترش و تعمیق اندیشه و عمل صلح است. ازآنجاکه نهاد دولت از قدرت، گستره و تأثیرگذاری زیادی برخوردار است، بخش مهمی از مسئولیت تحقق صلح بر عهده آن قرار دارد. یکی از سازوکارهای این نهاد، سیاست‌گذاری مناسب است که می‌تواند با توجه به ظرفیت تاریخی فرهنگ و بهره‌گیری از عناصر مشترک فرهنگی ایرانی صورت گیرد. براین اساس، پرسش مقاله این است که فرهنگ ایرانی چگونه می‌تواند به ارتقای صلح در ایران امروز کمک کند و با توجه به این فرهنگ، ضرورت‌های پیش روی حکومت جمهوری اسلامی در حوزه سیاست فرهنگی چیست. فرضیه مقاله آن است که فرهنگ ایرانی، با برخورداری از بن‌مایه‌های صلح‌محور که در طول تاریخ به ایجاد همدلی، همکاری، وفاق و انسجام ملی کمک کرده‌اند، می‌تواند در شرایط کنونی نیز به برقراری، گسترش و تعمیق صلح یاری رساند. در این چهارچوب، ضرورت پیش روی حکومت آن است که با اتخاذ رویکردی واقع‌بینانه، آسیب‌شناسانه و موقعیت‌مند، به شناخت دقیق این ظرفیت فرهنگی و بهره‌گیری مناسب از آن در عرصه عمل بپردازد تا صلح در میان کنشگران حوزه عمومی و توده مردم تقویت شده و مسیر دستیابی کشور به اهدافی همچون توسعه نیز تسهیل شود. روش مقاله نیز توصیفی ـ تحلیلی است.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241501_440db60529c932b2ad32801a88c28876.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Historical Analysis of the Formation of Resource Mobilization in the Cities of Farahan and Tafresh during the Iranian Islamic Revolution (1963–1979) (1357-1342)تحلیل تاریخی شکل‌‌گیری بسیج منابع در شهرهای فراهان و تفرش در بستر انقلاب اسلامی ایران 83 107 241497 10.22034/te.2026.561871.1283 FA سید باقر حسینی کریمی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. هادی بیاتی دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0002-5982-8270 Journal Article 2025 11 24 Abstract: One of the significant dimensions of the Iranian Islamic Revolution is the extent of its influence in deprived regions and small towns, as well as the active participation of their inhabitants in the revolutionary movement. Therefore, identifying the geographical scope of the Islamic Revolution and examining the process through which revolutionary movements emerged and expanded in different regions constitute important areas of revolutionary studies. This study aims to investigate the historical formation of resource mobilization in the cities of Farahan and Tafresh during the Islamic Revolution (1963–1979).This research adopts a descriptive-analytical approach and is grounded in Charles Tilly’s Resource Mobilization Theory. The required data were collected through documentary, library, and oral history sources and analyzed using the historical analysis method.The findings indicate that during the Islamic Revolution in Farahan and Tafresh, the clergy, merchants, educators, and women were among the main social groups involved in mobilizing resources against the Pahlavi regime. In addition, non-organizational groups operated primarily under the leadership of clerics and within mosques and religious centers. The resources employed included utilitarian resources, such as disseminating information through cassette tapes, and normative resources, including the organization of religious ceremonies during the months of Muharram, Safar, and Ramadan. Resource mobilization patterns also emerged in both defensive and offensive forms.The results demonstrate that resource mobilization played a significant role in organizing and expanding revolutionary activities in Farahan and Tafresh. Collective actions in these areas can be classified into reactive collective actions and innovative collective actions. This finding highlights the influential role of social and religious forces in the spread of the Islamic Revolution in these two counties. چکیده: یکی از ابعاد مهم انقلاب اسلامی ایران، میزان نفوذ آن در مناطق محروم و شهرستان‌ها و مشارکت فعال ساکنان این مناطق در فرایند پیروزی انقلاب است. ازاین‌رو، شناخت قلمرو جغرافیایی انقلاب اسلامی و بررسی چگونگی شکل‌گیری و گسترش حرکت‌های انقلابی در مناطق مختلف، از موضوعات اساسی مطالعات انقلاب به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاریخی چگونگی شکل‌گیری بسیج منابع در شهرهای فراهان و تفرش طی فرایند انقلاب اسلامی ایران در فاصله سال‌های 1342 تا 1357 انجام شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از چهارچوب نظری «بسیج منابع» چارلز تیلی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق منابع کتابخانه‌ای، اسنادی و تاریخ شفاهی گردآوری و با روش تحلیل تاریخی بررسی شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در جریان انقلاب اسلامی در فراهان و تفرش، روحانیان، بازاریان، فرهنگیان و زنان از مهم‌ترین گروه‌های اجتماعی بسیج‌کننده منابع برای مقابله با حکومت پهلوی بودند. همچنین گروه‌های غیرسازمانی عمدتاً با محوریت روحانیان و در بستر مساجد و حسینیه‌ها فعالیت می‌کردند. منابع مورد استفاده شامل منابع فایده‌مندانه، مانند اطلاع‌رسانی از طریق نوارهای کاست و منابع هنجاری، همچون برگزاری آیین‌های مذهبی در ماه‌های محرم، صفر و رمضان بود. الگوهای بسیج منابع نیز در قالب بسیج تدافعی و تهاجمی نمود یافت. نتایج پژوهش بیانگر آن است که بسیج منابع در فراهان و تفرش نقشی مؤثر در سازمان‌دهی و گسترش کنش‌های انقلابی داشته و کنش‌های جمعی شکل‌گرفته در این مناطق را می‌توان در دو دسته کنش‌های واکنشی و ابتکاری طبقه‌بندی کرد. این امر نشان‌دهنده نقش مؤثر نیروهای اجتماعی و مذهبی در گسترش انقلاب اسلامی در شهرستان‌های یاد شده است.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241497_4cbc826a9a2d0650bf88d49580de1623.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 A Conceptual Model of the Supreme Leader’s Statements in the Meeting with the Organizers of the Congress Honoring the Martyrs, with an Emphasis on Cultural Transformation مدل مفهومی بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با دست اندرکاران کنگره بزرگداشت شهدا با تأکید بر تحول فرهنگی 109 138 241499 10.22034/te.2026.560824.1282 FA بهنام رشیدی زاده استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده مطالعات سیاسی، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)، قم، ایران. علی اصغر نصیری استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران. Journal Article 2025 11 19 Abstract: The statements of the Supreme Leader in his meeting with the organizers of the Congress Honoring the Martyrs go beyond a symbolic address; they convey strategic guidance on preserving the legacy of the Sacred Defense, strengthening the culture of self‑sacrifice, and reproducing the collective memory of society. Despite the importance of these statements, systematic analysis and extraction of their strategic themes have received limited attention in the research literature. This study aims to develop a conceptual model of the Leader’s statements in this meeting, examining how ethical, cultural, and identity‑based values are transmitted and how they influence the guidance of social actors and the continuity of the culture of sacrifice. This applied qualitative research employs the grounded theory method, with data collected and analyzed from official transcripts of selected statements using purposive sampling. The findings identify 17 core categories, including strengthening national‑religious identity, representing and modeling the conduct of the martyrs, safeguarding the truth of the Sacred Defense, institutionalizing the remembrance of martyrs through memoir writing and documentation, purposeful management and impact of congresses, supporting and honoring the families of martyrs, the role of youth in preserving values, promoting cultural jihad, and providing strategic frameworks for cultural policymaking. The results indicate that the Leader’s statements in this meeting play a strategic role in consolidating the culture of sacrifice, offering ethical and identity‑based guidance to the younger generation, and reproducing collective memory. These insights can serve as a foundation for designing educational‑cultural programs, evaluating the effectiveness of martyr‑commemoration congresses, and informing cultural policy. Future research may examine the impact of these messages on audiences and quantitatively assess the outcomes of programs based on these categories چکیده: بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با دست‌اندرکاران کنگره بزرگداشت شهدا، فراتر از یک سخنرانی نمادین، حامل رهنمودهای راهبردی در زمینه پاسداشت میراث دفاع مقدس، تثبیت فرهنگ ایثار و بازتولید حافظه جمعی جامعه است. با وجود اهمیت این بیانات، تحلیل نظام‌مند و استخراج مضامین راهبردی آن در ادبیات پژوهشی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف استخراج مدل مفهومی بیانات رهبر انقلاب در دیدار با دست‌اندرکاران بزرگداشت شهدا و بررسی نحوه انتقال ارزش‌ها و رهنمودهای اخلاقی، فرهنگی و هویتی و تأثیر آن بر هدایت کنشگران و تداوم فرهنگ ایثار انجام شده است. این مطالعه کیفی-کاربردی با استفاده از روش داده‌بنیاد انجام شده و داده‌ها از متون رسمی بیانات منتخب با نمونه‌گیری هدفمند گردآوری و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان داد که ۱۷ مقوله محوری شامل تقویت هویت ملی- دینی، بازنمایی و الگوسازی سیره شهدا، حفاظت از حقیقت دفاع مقدس، نهادینه‌سازی یاد شهدا از طریق خاطره‌نویسی و مستندسازی، مدیریت و اثرگذاری هدفمند کنگره‌ها، حمایت و تکریم خانواده‌های شهدا، نقش نسل جوان در پاسداری از ارزش‌ها، ترویج جهاد فرهنگی و چهارچوب‌سازی راهبردی برای سیاست‌گذاری فرهنگی شناسایی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد بیانات مقام معظم رهبری در این دیدار، کارکردی راهبردی در تثبیت فرهنگ ایثار، هدایت اخلاقی و هویتی نسل جوان و بازتولید حافظه جمعی دارد و می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی- فرهنگی، ارزیابی اثربخشی کنگره‌ها و سیاست‌گذاری فرهنگی فراهم کند. پژوهش‌های آینده می‌توانند تأثیر این پیام‌ها بر مخاطبان و همچنین سنجش کمی نتایج برنامه‌های مبتنی بر این مقولات را مورد بررسی قرار دهند.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241499_8fd5192d14dbf5400da5d64f47983010.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 The role of environmental policies of the Pahlavi government in the alienation of the society from the environment نقش سیاستهای محیط زیستی دولت پهلوی در بیگانگی جامعه از محیط زیست 139 162 200505 10.22034/te.2024.200505 FA مهدی رفعتی پناه مهرآبادی استادیار گروه مطالعات محیطی و تاریخی، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی(سمت)، تهران، ایران. 0000-0003-1721-5991 Journal Article 2025 08 26 considering the importance of public participation and the active presence of people in the success of measures related to environmental protection, this article, using the historical research method, tries to analyze the environmental policies of the Iranian government, especially in connection with authoritarian modernization, institutional model of policy-making and a punitive approach in environmental laws will address the contribution of the Pahlavi government and the impact of its policies on the reduction of public participation in environmental protection and, in a sense, the alienation of people from the environment. The findings of the research show that in Iran, due to the dominance of the authoritarian government, the dominance of the institutional model of policy-making and the imperative approach of development planning and because of using legislations relying on Punitive solutions, the arena for people's active participation in environmental protection was shrinking. these factors prevented environmental issues from becoming social issues. چکیده: با توجه به اهمیت مشارکت عمومی و حضور فعال مردم در موفقیت اقدامات مرتبط با حفاظت از محیط‌زیست، این مقاله با استفاده از روش تحقیق تاریخی می‌کوشد ضمن تحلیل سیاست‌های محیط‌زیستی دولت ایران، به‌ویژه در پیوند با تجددسازی آمرانه، الگوی نهادی سیاست‌گذاری و رویکرد تنبیهی در قوانین محیط‌زیستی، به بررسی سهم دولت پهلوی و تأثیر سیاست‌های آن بر کاهش مشارکت عمومی در حفاظت از محیط‌زیست و به یک معنا، بیگانگی مردم با محیط‌زیست بپردازد. همچنین پژوهش حاضر درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که دولت پهلوی چه نقشی در عدم مشارکت فعال عمومی در حفاظت از محیط‌زیست داشته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در ایران، به دلیل سیطره دولت اقتدارگرا، غلبه الگوی نهادی سیاست‌گذاری و رویکرد دستوری در برنامه‌ریزی توسعه، همراه با قانون‌گذاری‌های متکی بر راهکارهای انتظامی ـ انضباطی، عرصه برای حضور فعال مردم در حفاظت از محیط‌زیست روزبه‌روز تنگ‌تر می‌شد. این عوامل مانع از تبدیل مسائل محیط‌زیستی به یک مسئله اجتماعی شدند. از آنجا که دولت پهلوی در پی بهره‌گیری از توان قضایی، تقنینی و نظام اداری خود برای مدیریت تمامی امور مرتبط با حفاظت از محیط‌زیست بود، نتوانست از ظرفیت نیروهای مردمی در این عرصه بهره‌مند شود.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_200505_f586ff8517e916e591bc2afd108b732b.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Missionary Schools in Iran: From the Reactions of Religious Authorities to the Supreme Council of Education’s Resolutions مدارس میسیونری در ایران: از واکنش مراجع دینی تا مصوبات شورای عالی معارف 163 190 245535 10.22034/te.2026.474564.1251 FA رحیم روح بخش اله آباد 1. کارشناس ارشد اسناد، مسئول مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 02 During the Qajar era, Iran was profoundly influenced by the wide‑ranging transformations resulting from increased interaction with the Western world, one of the most significant of which was the emergence of a modern educational system. The introduction and establishment of this system unfolded through several stages, including sending students abroad, the founding and operation of missionary schools, the establishment of Dar al‑Funun, and the development of national schools. Each of these stages was accompanied by its own challenges and fluctuations. Among them, the activities of missionary schools—whose objectives extended beyond education to include religious proselytization and, at times, political aims—faced the greatest degree of opposition and diverse reactions. Accordingly, the present study focuses on examining how Shi‘i religious authorities, as well as the officials of Iran’s educational system, responded to the educational and missionary activities of these schools. Using a descriptive‑analytical approach and drawing on historical documents, including the texts of legal inquiries (istiftāʾāt) addressed to several religious authorities, the article demonstrates that reactions to missionary schools can be categorized into two main groups: supporters and opponents. It further shows that educational officials, particularly members of the Supreme Council of Education (Shurā-ye ʿĀlī-ye Maʿāref), warned about the religious and political implications of foreign schools in Iran and emphasized the necessity of regulating and supervising their activities. چکیده: ایران در عصر قاجار تحت تأثیر تحولات گسترده ناشی از ارتباط با جهان غرب قرار گرفت که یکی از مهم‌ترین عرصه‌های آن، شکل‌گیری نظام آموزشی نوین بود. ورود و استقرار این نظام در ایران مراحلی همچون اعزام محصلان به خارج از کشور، تأسیس و فعالیت مدارس میسیونری، ایجاد دارالفنون و شکل‌گیری مدارس ملی را پشت سر گذاشت. هر یک از این مراحل با فراز و نشیب‌ها و چالش‌هایی همراه بود. دراین‌میان، فعالیت مدارس میسیونری که علاوه بر اهداف آموزشی، مأموریت‌های تبلیغی مذهبی و گاه سیاسی را نیز دنبال می‌کردند، بیش از سایر مراحل با مخالفت‌ها و واکنش‌های گوناگون مواجه شد. ازاین‌رو، بررسی نوع مواجهه مراجع دینی شیعه و نیز واکنش کارگزاران نظام آموزشی ایران نسبت به فعالیت‌های آموزشی و تبلیغی این مدارس، موضوع اصلی پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهد. این مقاله با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به اسناد تاریخی، از جمله متن استفتائات شماری از مراجع دینی، نشان می‌دهد که واکنش‌ها نسبت به فعالیت مدارس میسیونری را می‌توان در دو طیف موافقان و مخالفان دسته‌بندی کرد. همچنین کارگزاران نظام آموزشی، به‌ویژه اعضای شورای عالی معارف، با تعیین ضوابط و شروطی برای فعالیت مدارس خارجی در ایران، نسبت به پیامدهای تبلیغی و سیاسی این مدارس هشدار داده و بر ضرورت نظارت بر عملکرد آن‌ها تأکید داشتند.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_245535_79256a1f1bff93520139d6912c278851.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Artificial Intelligence in Islamic Revolution Studies: Complementary Tool or Transformative Methodology? هوش مصنوعی در مطالعات انقلاب اسلامی: ابزار تکمیلی یا روش‌شناسی تحول‌آفرین؟ 191 213 241536 10.22034/te.2026.562358.1284 FA علی زارعی عضو هیئت علمی گروه معارف، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0003-3546-5361 سید محمد کاظم حجازی استادیار دانشگاه فرهنگیان تهران، تهران، ایران. رضا محمدی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0002-1858-6439 Journal Article 2025 11 26 Abstract: Studies of the Islamic Revolution, as an interdisciplinary field, face challenges such as the vast volume of historical sources, the multiplicity of ideological narratives, and the semantic complexities of data. In recent years, the entry of artificial intelligence (AI) into the humanities has provided new capacities for analyzing these data, while simultaneously turning its methodological position in historical research into a contentious issue. This article, through an analytical-critical approach, addresses the question of whether artificial intelligence in studies of the Islamic Revolution is merely a tool for facilitating and accelerating existing research processes, or whether it can function as an emerging methodology with its own distinct epistemological logic. The research method is based on conceptual analysis and the presentation of a "demonstrative case study," in which the logic of applying some common computational methods of historical text analysis is reconstructed and interpretively evaluated on a limited but real corpus of texts related to the transformation of the discourse of the "oppressed." The findings indicate that at the instrumental level, artificial intelligence is capable in managing big data and identifying macro-discursive patterns; however, at the methodological level, sole reliance on it can lead to the reduction of meaning, algorithmic bias, and the reproduction of hegemonic readings. In conclusion, the article, by proposing the concept of "responsible digital hermeneutics," emphasizes the necessity of a hybrid human-algorithm model in which the final interpretation remains the responsibility of the human historian. چکیده: مطالعات انقلاب اسلامی به‌عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای، با چالش‌هایی چون حجم انبوه منابع تاریخی، تکثر روایت‌های ایدئولوژیک و پیچیدگی‌های معنایی داده‌ها مواجه است. در سال‌های اخیر، ورود هوش مصنوعی (AI) به علوم انسانی، ظرفیت‌های تازه‌ای برای تحلیل این داده‌ها فراهم کرده، اما هم‌زمان جایگاه روش‌شناختی آن در پژوهش تاریخی را به مسئله‌ای مناقشه برانگیز بدل ساخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی- انتقادی به این پرسش می‌پردازد که آیا هوش مصنوعی در مطالعات انقلاب اسلامی صرفاً ابزاری برای تسهیل و تسریع فرایندهای پژوهشی موجود است یا می‌تواند به‌مثابه یک روش‌شناسی نوظهور با منطق معرفتی خاص خود عمل کند. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل مفهومی و ارائه یک «مطالعه موردی نمایشی» است که در آن، منطق کاربست برخی روش‌های متداول تحلیل محاسباتی متون تاریخی بر یک پیکره محدود اما واقعی از متون مرتبط با تحول گفتمان «مستضعفین» بازسازی و به‌صورت تفسیری ارزیابی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در سطح ابزاری، هوش مصنوعی توانمند در مدیریت کلان‌داده‌ها و شناسایی الگوهای گفتمانی کلان است؛ اما در سطح روش‌شناختی، اتکای صرف به آن می‌تواند به تقلیل معنا، سوگیری الگوریتمی و بازتولید خوانش‌های هژمونیک بینجامد. در نتیجه، مقاله با طرح مفهوم «هرمنوتیک دیجیتال مسئولانه» بر ضرورت الگوی ترکیبی انسان–الگوریتم تأکید می‌کند که در آن تفسیر نهایی همچنان بر عهده مورخ انسانی باقی می‌ماند.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241536_e72736f598d96d6c98891c0dcadc06de.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Explaining the approach of the militant Muslim movement towards the leadership of Ayatollah Khomeini and the 1979 Revolution: Strategic convergence and teleological divergence تبیین رویکرد جنبش مسلمانان مبارز نسبت به رهبری آیت‌الله خمینی و انقلاب سال ۱۳۵۷: همگرایی استراتژیک و واگرایی غایت‌شناختی 215 232 241512 10.22034/te.2026.565748.1289 FA مهدی زمانی دکترای تاریخ ایران، کارشناس پژوهشگر مرکز مطالعات اقتصادی و سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0009-0005-9684-6784 Journal Article 2025 12 12 Abstract The February 1979 Revolution in Iran emerged through the participation of diverse intellectual and political groups. The Movement of Militant Muslims (Jombesh-e Mosalmanān-e Mobārez), led by Habibollah Peyman, was among these currents, characterized by an identity situated at the intersection of Islamic, monotheistic, and socialist thought. Drawing on a descriptive–analytical method and Quentin Skinner’s intentionalist hermeneutics, this article examines the movement’s approach toward Ayatollah Khomeini’s leadership and the revolution. The central argument is that the movement adopted a stance of “strategic convergence and teleological divergence.” That is, during the phase of overthrowing the Pahlavi regime, it accepted Ayatollah Khomeini’s leadership as a practical means to achieve a shared immediate objective (strategic convergence). Simultaneously, based on its monotheistic–socialist ideology, it envisioned a fundamentally different future for society—one grounded in social revolution and public ownership—which diverged sharply from the emerging model of the Islamic Republic (teleological divergence). The findings indicate that this dual approach initially facilitated cooperation but ultimately led to the movement’s marginalization after the revolution’s victory, offering a clear example of the complexities of revolutionary coalitions and the post-revolutionary divergence over defining the revolution’s ideals. چکیده: انقلاب بهمن ۱۳۵۷ در ایران با مشارکت طیف‌های گوناگون فکری و سیاسی به وقوع پیوست. جنبش مسلمانان مبارز به رهبری حبیب‌الله پیمان، یکی از این جریان‌ها بود که هویتی در تقاطع اندیشه‌های اسلامی، توحیدی و سوسیالیستی داشت. این مقاله با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و هرمنوتیک قصدگرای کوئنتین اسکینر، به بررسی رویکرد این جنبش نسبت به رهبری آیت‌الله خمینی و انقلاب می‌پردازد. فرضیه اصلی مقاله این است که جنبش مسلمانان مبارز موضعی «همگرای استراتژیک و واگرای غایت‌شناختی» اتخاذ کرده بود؛ بدین معنا که در مرحله سرنگونی رژیم شاه، با تحلیل شرایط، رهبری آیت‌الله خمینی را به‌عنوان راهکار عملی برای تحقق هدف مشترک پذیرفت (همگرایی استراتژیک)، اما درعین‌حال، بر اساس ایدئولوژی سوسیالیستی-توحیدی خود، چشم‌اندازی متفاوت برای آینده جامعه مبتنی بر انقلاب اجتماعی و مالکیت عمومی داشت که با مدل در حال شکل‌گیری جمهوری اسلامی تفاوت‌های بنیادین داشت (واگرایی غایت‌شناختی). یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این رویکرد ابتدا به همکاری و سپس منجر به حاشیه‌نشینی جنبش پس از پیروزی انقلاب شد و نمونه‌ای بارز از پیچیدگی ائتلاف‌های انقلابی و واگرایی بر سر تعریف آرمان‌های انقلاب ارائه می‌کند.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_241512_227c6895365216e93eb41685c7be1f8a.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 The Rise and Decline of the Islamic Revolution Mujahidin Organization, 1979–1986 فرازوفرود سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی: 1365- 1358 233 260 210026 10.22034/te.2024.210026 FA مظفر شاهدی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، پژوهشگر ارشد در پژوهشکده تاریخ معاصر، تهران، ایران. 0000-0002-1246-0325 Journal Article 2025 09 12 Abstract The Islamic Revolution Mujahidin Organization (IRMO) was formally established in April 1979, and its first phase of activity came to an end in October 1986. As a political organization aligned with the broader Islamist current, it adhered to the political leadership as well as the intellectual and religious foundations of Imam Khomeini. This article aims to provide a historical analysis of IRMO’s political orientation in response to the developments of the Islamic Revolution and the emerging Islamic Republic, with particular attention to its stance on pluralism, party formation, and partisan political practice. The study employs a descriptive–analytical approach and utilizes historical analysis informed by process-tracing techniques. The findings indicate that IRMO, following Imam Khomeini’s political views and ideological principles, accepted partisan political activity insofar as it did not conflict with Islamic norms and remained within the framework of the Constitution. The organization maintained explicit political and ideological opposition to rival non-Islamist political currents. Internal ideological and political disputes, the elimination of dissenting political groups from the formal political arena, and the political–military exigencies of the early 1980s ultimately led to the suspension of IRMO’s activities. چکیده: سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، در فروردین 1358 اعلام موجودیت کرد و مرحله نخست فعالیت آن در مهر 1365 متوقف گردید. این سازمان از تشکل‌های سیاسی نزدیک به جریان کلی اسلام‌گرا محسوب می‌شد و از رهبری سیاسی و مبانی فکری و مذهبی امام خمینی پیروی می‌کرد. هدف مقاله پیش رو تحلیل و بررسی تاریخی رویکرد سیاسی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در مواجهه با تحولات انقلاب اسلامی و نظام نوپای جمهوری اسلامی و نسبت آن سازمان با تکثرگرایی، تحزب و سیاست‌ورزی حزبی است. نوع پژوهش توصیفی- تحلیلی و روش تحقیق این مقاله بررسی تاریخی با بهره‌گیری از تکنیک و الگوی ردیابی فرایند است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد: سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به تبعیت از آرای سیاسی و مبانی فکری امام خمینی سیاست‌ورزی حزبی را به‌شرط عدم تباین با موازین اسلامی و در چهارچوب قانون اساسی پذیرفته بود؛ این سازمان با جریان‌های سیاسی دگراندیش رقیب جریان اسلام‌گرا تعارض سیاسی و فکری صریحی داشت؛ تعارض‌های سیاسی و فکری درونی، حذف جریان‌های سیاسی دگراندیش از عرصه سیاست رسمی و ضرورت‌های سیاسی و نظامی متعاقب آن در نیمه اول دهه 1360، موجب توقف فعالیت آن سازمان گردید.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_210026_b3e20f34c937821a924f5aaa4039870e.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Analysis and Examination of the Uniform Clothing Policy in Sabzevar تحلیل و بررسی سیاست یکسان سازی لباس در سبزوار 261 282 208266 10.22034/te.2024.208266 FA حسن شمس آبادی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 14 One of Reza Shah’s major cultural initiatives during his reign was the project of cultural homogenization, which manifested most visibly in the enforced transformation of clothing styles for Iranian men and women. Implementing this cultural policy was highly challenging given Iran’s vast geography, dispersed population, and significant ethnic and religious diversity. To advance this agenda, Reza Shah drew upon Western models as well as reforms undertaken in neighboring Turkey, and in the first step, enacted the Uniform Clothing Law in December 1928. Following its ratification, men and women across Iran—regardless of region, class, or social background—were required to adopt standardized attire as defined in the official regulations, and violations of the law carried serious consequences. This policy was also enforced in the city of Sabzevar. The present article seeks to answer how this cultural policy was implemented in Sabzevar and its surrounding villages, and how local residents responded to it. Using a descriptive–analytical method and relying on archival documents, the study examines the mechanisms of enforcement and the reactions of the inhabitants of Sabzevar and its rural districts. The findings indicate that Reza Shah’s top‑down cultural policy did not achieve success in a small city like Sabzevar or its villages, as cultural change requires time and gradual processes and cannot be realized merely through the issuance of directives and regulations. چکیده: از برنامه‌های رضاشاه در دوران حکومتش، یکسان‌سازی فرهنگی بود که در قالب نوع پوشش مردان و زنان ایران نمایان شد. این سیاست فرهنگی، با توجه به گستردگی سرزمینی، پراکندگی جمعیت و تنوع قومی ـ مذهبی جامعه ایران، کاری بسیار دشوار بود. رضاشاه برای تحقق این سیاست، از الگوهای غربی و آنچه در کشور همسایه (ترکیه) اتفاق افتاده بود، بهره جست و در نخستین گام، قانون متحدالشکل کردن البسه را در دی‌ماه 1307 به تصویب رساند. با تصویب قانون مزبور، مردان و زنان در هر کجای ایران و از هر طبقه و قشری، می‌بایست لباس فرم که تعاریف مشخصی در نظامنامه برای آن تعیین شده بود، بر تن می‌کردند و سرپیچی از قانون، پیامدهای ناگواری برای متخلفین به دنبال داشت. قانون متحدالشکل لباس در شهرستان سبزوار نیز اجرا شد. مقاله حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که این سیاست فرهنگی چگونه و با چه روش‌هایی در سبزوار و روستاهای تابعه اجرا شد و واکنش اهالی به آن چگونه بود؟ مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اسناد آرشیوی، نحوه اجرا و کنش‌های مردم سبزوار و روستاهای تابعه را مورد بررسی قرار داده است. نتایج به‌دست‌آمده مؤید آن است که سیاست فرهنگی آمرانه رضاشاه در شهری کوچک چون سبزوار و روستاهای آن، با موفقیت همراه نبود؛ زیرا تغییر در پدیده‌های فرهنگی، نیازمند گذشت زمان و فرایندی تدریجی است و با تدوین و صدور دستورالعمل و بخشنامه، هیچ‌گاه محقق نمی‌شود.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_208266_15b045be275daedd21463cc38ecb4b5b.pdf

پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تاریخ نامه انقلاب 2588-3496 8 1 2026 05 22 Book and revolution: Forbidden books role in France, Russia and Iran revolutions کتاب و انقلاب ؛ کارکرد کتاب های ممنوعه در انقلاب های فرانسه، روسیه و ایران 283 307 206505 10.22034/te.2024.206505 FA کامران عاروان مربی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی، واحد بین المللی فرشتگان، تهران، ایران. محسن بهشتی سرشت دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران. Journal Article 2025 06 27 Book is a form of effective media and cultural product that has considerably evolved and spread in the modern age. Furthermore, books have played a notable role in the contemporary revolutions. Over France and Russia’s revolutions, theoretician and ideologues have informed and provoked the regime fighters by writing books categorized as the forbidden books. Iran’s Islamic revolution has also witnessed many forbidden books that had been studied, printed and distributed through an underground system by the revolutionaries. There were these books, which changed and shaped the political view and fighting methods of their readers. Through a cultural and comparative investigation, this paper is set to define the role and position of books in France, Iran and Russia’s revolutions based on the existing documents and evidence. Furthermore, this paper tries to disclose how the revolutionaries used books in favor of the revolution and how governments prevented printing, distribution and studying of these books to make barriers on the course of the revolution success, a process continued to the revolution’s emanation. Clearly ,by the revolution’s success millions of issues of these books were published. کتاب رسانه و کالای فرهنگی تأثیرگذاری است که پیشرفت و گستردگی زیادی در عصر جدید یافت و در انقلاب‌های معاصر نیز کارکرد مهمی داشت. کتاب‌های موسوم به «کتاب‌های ممنوعه» به قلم نظریه‌پردازان و ایدئولوگ‌های انقلابی در انقلاب‌های فرانسه و روسیه منجر به آگاهی بخشی و تحریک مبارزان علیه رژیم وقت شد. انقلاب اسلامی ایران نیز شاهد تعداد زیادی کتاب ممنوعه بود که انقلابیون به مطالعه، چاپ و توزیع آن به‌طور زیرزمینی مبادرت ورزیدند و همین آثار، اندیشه سیاسی و شیوه‌های مبارزاتی مخاطبان را تغییر داد. این مقاله بر پایه مطالعه‌ای فرهنگی و تطبیقی بر آن است تا با توجه به مستندات و مدارک موجود به تعیین نقش و جایگاه کتاب در انقلاب‌های فرانسه، روسیه و ایران بپردازد و مشخص نماید انقلابیون چگونه از ابزار کتاب در مسیر انقلاب بهره جستند و چگونه حکومت برای سد کردن راه انقلاب از چاپ، توزیع و خوانش این کتاب‌ها ممانعت به عمل آورد. این فرایند تا ظهور انقلاب تداوم داشت و پیروزی انقلاب موجب انتشار میلیونی این کتاب‌های نهفته شد.

https://tarikhname.ri-khomeini.ac.ir/article_206505_eb3846d8e9f6cd5b8774183a3bef11de.pdf